پژوهش در آموزش علوم پزشکی

دانشگاه به عنوان مهم‌ترین پایگاه علمی پرورش نیروی متخصص، آگاه و با تجربه، نقش بسیار مهمی را در توسعه جامعه ایفا می کند (1, 2). نیروی انسانی به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه‌ی هر سازمان، در نظر گرفته می‌شود که می‌بایست صلاحیت‌های لازم مربوط به آن حرفه را داشته باشند (3). هرساله تعداد زیادی دانشجو در رشته‌های مربوط به حوزه سلامت، پذیرش و پس از طی دوره آموزشی، فارغ‌التحصیل می‌شوند. اما عده‌ای از آن‌ها به دلایل مختلف دیرتر فارغ‌التحصیل شده و یا به علت افت‎تحصیلی از ادامه تحصیل محروم و یا اخراج می­شوند (4). برای مفهوم افت تحصیلی تعاریف متفاوتی ارائه شده است که همه آن‌ها بر روی ناتوانی فراگیران در دستیابی به مجموعه مهارت‌هایی که انتظار می‌رفت آموخته شوند، اتفاق نظر دارند (5). یونسکو افت تحصیلی دانشجویان را به صورت تکرار پایه، ترک تحصیل زودهنگام و کاهش کیفیت آموزشی فراگیران تعریف می‌کند (6). آمارهای متفاوتی از افت تحصیلی در دانشجویان علوم پزشکی گزارش شده است، به‌طوری‌که در مطالعه خوشی و همکاران این آمار 25 درصد (7) و در مطالعه ترکاشوند و همکاران 6/25 درصد گزارش شده است (4). شواهد نشان می‌دهد که بیشترین افت تحصیلی در مقطع کارشناسی اتفاق می‌افتد (11,10). افت تحصیلی، همواره از چالش‌های عمده مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها بوده است و منجر به مشکلات زیادی برای دانشجویان و موسسات آموزشی می شود (8, 9).
پرستاران سهم بزرگی از نیروی انسانی نظام‌ سلامت را به خود اختصاص می‌دهند و نقش مهمی در ارتقای سطح سلامت جامعه ایفا می‌کنند.
دانشجویان دانشگاه‌های وابسته به وزارت بهداشت، بعد از پایان دوره‌ی دانشگاهی، مسئول ارائه خدمات سلامت به جامعه هستند و ممکن است به علت مشکلات مربوط به افت تحصیلی، قادر نباشند صلاحیت علمی و مهارتی لازم برای ورود به حرفه مورد نظر را کسب کنند (10, 11). ضروری است که دانشجویان پرستاری در طول تحصیل خود صلاحیت‌های ضروری مورد نیاز حرفه را کسب کنند (12). نتایج یک مطالعه نشان داد که افت تحصیلی دانشجویان پرستاری می‌تواند با تعلل در فارغ‌التحصیل‌کردن دانشجویان، از دست‌رفتن درآمدهای پیش‌بینی شده و هزینه‌های اضافی مرتبط با تمدید مدت زمان تحصیل، باعث ایجاد هزینه برای دانشجویان و دانشکده شوند (13). نتایج مطالعه دیگری نشان داد که شکست تحصیلی و تکرار واحد درسی، پیامدهای عاطفی، اجتماعی و مالی برای دانشجو، دانشکده و حرفه پرستاری به همراه دارد که می‌تواند منجر به تربیت نیروی انسانی ناکارآمد، کمبود نیروی پرستار و تحت تاثیر قرار گرفتن سلامت جامعه شود (14). در سال‌های اخیر میزان پذیرش دانشجو در رشته پرستاری رشد چشمگیری داشته است، اما همچنان نظام سلامت با کمبود نیروی انسانی پرستار مواجه است (15).
مطالعات نشان داده‌اند که عوامل متنوع قابل پیش‌بینی فراوانی، مانند اعتیاد به مواد مخدر (16)، فقدان انگیزه، بی­علاقگی به رشته تحصیلی، درگیری­های روحی روانی، عدم تمرکز بر روی دروس (17)، زیاده‌روی در استفاده از فضای مجازی (18)، مسائل اقتصادی (19)، عوامل شخصیتی، طرح درس‌ها و نحوه آموزش مدرسین (20)، دیدگاه و مشخصات اساتید، فرآیند تعامل استاد و دانشجو، شیوه تدریس و ارزشیابی استاد (21) می‌توانند در ایجاد افت تحصیلی دانشجویان نقش به‌سزایی داشته باشد. با توجه به آمار روز­افزون افت تحصیلی دانشجویان و تاثیر جبران­ناپذیر آن بر ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، اقتصادی و سلامت جامعه (19)، هر سیستم آموزشی می‌بایست نسبت به افت تحصیلی فراگیران خود حساس باشد (22). با ریشه‌یابی عوامل موثر بر افت تحصیلی دانشجویان و برنامه‌ریزی مناسب برای کاهش آن‌ها، می‌توان این مشکلات را به حداقل مقدار ممکن رساند (1).
از آن‌جایی‌که افت تحصیلی دانشجویان می‌تواند تحت تاثیر بافت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه باشد، لازم است تا مشکل مورد نظر مورد کاوش قرار بگیرد. بیشتر مطالعات انجام شده در این زمینه به شیوه توصیفی- تحلیلی انجام گرفته‌اند. با توجه به اهمیت موضوع، نیاز است تا مشکل مورد نظر از ابعاد مختلف و به صورت ریشه‌ای مورد ارزیابی قرار گیرد. شناسایی تجربیات ذی‌نفعان در این امر می­تواند نقش به‌سزایی در شناسایی مناسب علل افت تحصیلی و راه‌های پیشگیری از آن داشته باشد. یکی از شخصیت‌های که بیشترین تعامل را با دانشجویان دارند اساتید هستند، که بررسی درک آن‌ها، در کنار تجربه دانشجویان از موقعیت، می‌تواند در شناسایی عوامل تاثیرگذار در افت تحصیلی کمک کننده باشد. لذا به نظر می‌رسد انجام مطالعه به شیوه کیفی بتواند در ریشه‌یابی افت تحصیلی در بافت مورد نظر کمک کننده باشد. بنابراین این مطالعه با هدف تبیین درک دانشجویان و اساتید پرستاری از افت تحصیلی، انجام شد.

روش‌ها
این پژوهش با روش کیفی و با استفاده از رویکرد تحلیل محتوایی قراردادی در سال 1402 در دانشگاه علوم پزشکی لرستان انجام شد. جامعه پژوهش این مطالعه دانشجویان و اعضای هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی خرم‌آباد بودند.
معیارهای ورود به مطالعه برای دانشجویان شامل؛ تمایل به شرکت در مطالعه، کاهش معدل ترم به میزان دو نمره کمتر از نیم سال‌تحصیلی قبل و سابقه مشروط شدن بود و این معیارها برای اساتید شامل؛ سابقه تدریس تئوری یا عملی حداقل به مدت دو ترم تحصیلی بود. معیارهای خروج شامل؛ عدم ادامه همکاری بعد از انتخاب فرد به عنوان مشارکت‌کننده بود.
مشارکت‌کنندگان بر اساس نمونه­گیری مبتنی بر هدف، از میان جمعیت هدف انتخاب، و رضایت آگاهانه از آنها جهت شرکت در مطالعه کسب می‌شد.  اولین مصاحبه با دانشجوی ترم هشتم که تجربه مشروط شدن را در کارنامه تحصیلی خود

داشت، در مکانی آرام در دانشکده برگزار شد. شرکت‌کنندگان دیگر به روش مبتنی بر هدف و به صورت گلوله برفی، با معرفی از طرف اساتید و آموزش دانشکده شناسایی می­شدند. سپس پژوهشگر با آنها تماس می­گرفت با در نظر گرفتن ترجیحات مشارکت‌کنندگان از نظر زمان و مکان، مصاحبه در دانشکده و یا بیمارستان برگزار ­شد. اطلاعات با انجام مصاحبه‌های نیمه­ساختارمند گردآوری شدند. قبل از شروع مصاحبه، محقق مجددا خود را معرفی نموده و اهداف پروژه را برای آن‌ها توضیح ­داد و به مصاحبه شوندگان اطمینان داده ­شد که کلیه­ی موارد ذکر شده در مصاحبه محرمانه خواهد ماند. رضایت شفاهی و کتبی جهت ضبط مصاحبه گرفته شد. بعضی سوالات مربوط به دانشجویان بدین صورت بود: لطفا در مورد دوره تحصیلی خود در دانشگاه صحبت بفرمایید. تجربه خود را در مورد ورود به دانشکده بیان کنید. در مورد تجربه خود در ارزیابی‌های تحصیلی صحبت بفرمایید. تجربه خودتان را در رابطه با افت تحصیلی بیان نمایید. چه اتفاق ناخوشایندی در مورد نحوه تدریس یا کارآموزی در دانشکده برای شما رخ داد. آیا در روند تحصیل نظری یا عملی دچار مشکل شده‌اید. تعریف کنید. چرا؟ تجربه خود را در رابطه با پیشرفت تحصیلی توضیح دهید؟ البته نوع و محتوای سوالات با توجه به موقعیت و تجربه افراد شرکت‌کننده در مطالعه متفاوت بود. همچنین در طول مصاحبه با سوالات کاوشی از قبیل می­توانید یک مثال بزنید؟ دیگر چی؟ و....  شرکت­کنندگان تشویق به ادامه مصاحبه شدند. طول زمان هر مصاحبه بین 30-20 دقیقه بود. نمونه‌گیری تا زمانی ادامه پیدا کرد که داده­ها به اشباع رسیدند، به‌طوری‌که داده جدیدی از مصاحبه دریافت نمی‌شد.
در این مطالعه، هم‌زمان با انجام مصاحبه‌ها تجزیه و تحلیل داده‌ها بر اساس روش پیشنهادی Lundman و Graneheim انجام شد (23). به این‌صورت‌که بلافاصله بعد از هر مصاحبه، متن به صورت کلمه به کلمه دست‌نویس و تایپ می‌شد. ادامه مراحل انجام تحلیل عبارت بود از: 1- پیاده‌سازی مصاحبه­های انجام شده و مرور مکرر آن‌ها به‌منظور دریافت درک صحیح از کل موارد پیاده شده؛ 2- استخراج واحدهای معنایی و دسته‌بندی نمودن آن‌ها به عنوان زیر­طبقه؛ 3-خلاصه و دسته­­­بندی نمودن زیر­طبقات و انتخاب برچسب مناسبی برای آن‌ها؛ 4-مرتب نمودن ­طبقات بر اساس مقایسه شباهت­ها و تفاوت­های موجود در زیر­طبقات 5-انتخاب عنوان مناسبی که قابلیت پوشش زیر­طبقات را داشت.

جهت اطمینان از صحت و پایایی داده­ها (Rigor) از معیارهای مقبولیت (Credibility) ، انتقال­پذیری (Transferability) ، همسانی (Consistency) و تاییدپذیری (Confirmability) مطابق رویکرد لینکلن و گوبا استفاده گردید (24). برای اطمینان از اعتبار داده‌ها سعی شد که پژوهشگر با مشارکت‌کنندگان ارتباط طولانی مدت داشته باشد، که این امر می‌توانست به جلب اعتماد آن‌ها کمک کند. سعی شد که مشارکت‌کنندگان از نظر سن، جنس، ترم تحصیلی، ساکن خوابگاه بودن، بومی و یا غیر بومی بودن و تجربه افت تحصیلی حداکثر میزان تنوع را داشته باشند. برای تاییدپذیری، بعد از تشکیل کدهای اولیه از نظرات شرکت‌کنندگان جهت صحت کدها و تفاسیر، اطمینان حاصل شد و در صورتی که کدها با نظرات مشارکت‌کنندگان مغایرت داشت، اصلاح صورت می‌گرفت. برای تامین همسانی، از شیوه کنترل توسط دو ناظر خارجی از اعضای هیئت علمی و متخصص در زمینه تحقیق کیفی استفاده و توافق نظر بر روی کدهای انتخابی و طبقه‌بندی انجام یافته، صورت می‌گرفت. برای تامین انتقال‌پذیری سعی شد که کلیه اقدامات انجام شده در طول انجام مطالعه و همچنین یافته‌های استخراج شده از مطالعه، با جزئیات کامل و به شکل شفاف گزارش شوند. 
یافته‌ها
 داده­ ها با استفاده از 14 مصاحبه‌ چهره­به­چهره انفرادی (10 زن و 4 مرد) جمع‌آوری شدند(جدول 1).

بعد از تحلیل، داده ها در دو طبقه اصلی شامل؛ گذار ناموفق به زندگی دانشجویی (با طبقات ورود به محیط ناآشنا، عدم آمادگی جداشدن از خانواده، شکست در سازگاری با زندگی خوابگاهی، رهایی از محدودیت‌های خانواده و داشتن زمینه آسیب‌پذیری) و ضعف الهام بخشی فضای آموزشی (با طبقات عدم رضایت تحصیلی، ضعف در مدیریت فرآیندهای آموزشی و نامناسب بودن زیرساخت‌های خوابگاهی) قرار گرفتند. (جدول 2).

1-گذار ناموفق به زندگی دانشجویی
دانشجویان در زمان پذیرفته‌شدن در دانشگاه، ممکن است برای اولین بار فضای خانواده را ترک کنند و وارد محیطی جدید و بزرگ با تنوع جمعیتی زیاد شوند، که برای سازگاری با این شرایط از راهکارهای مختلفی استفاده می‌کنند. در این طبقه اصلی پنج طبقه شامل ورود به محیط ناآشنا، عدم آمادگی جداشدن از خانواده، شکست در سازگاری با زندگی خوابگاهی، رهایی از محدودیت‌های خانواده و داشتن زمینه آسیب‌پذیری جای گرفتند.
1-1- ورود به محیط ناآشنا: دانشجویان زمان ورود به دانشگاه، وارد فضای غریبی می‌شوند که آشنایی قبلی با آن را ندارند و در مواجهه با حجم زیادی از دانشجویان با تنوع قومیتی متفاوت و از هر دو جنس قرار می‌گیرند. آن‌ها برای سازگاری با این محیط، نیازمند گذشت زمان و حمایت هستند. در این طبقه دو زیرطبقه شامل مواجهه با افراد متنوع و عدم آشنایی با قوانین و مقررات قرار گرفتند.

1-1-1- آشنایی با افراد متنوع: داده‌ها نشان دادند که دانشجویان در زمان ورود به دانشگاه وارد محیط غریبی می‌شوند که در آن افراد مختلف از دو جنس با فرهنگ و سطح فکری متفاوت وجود دارند. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که همگروهی با این افراد در محیط دانشگاه و کلاس‌های درس، در روزهای نخستین تحصیل، استرس‌زا بوده و ممکن است باعث افت تحصلی شود. در این ارتباط یکی از مشارکت‌کنندگان ذکر می کند "با دیدن افراد مختلف با دیدگاه‌ها و قومیت‌های مختلف دچار بحران شخصیتی شدم، فضای غریب شهر و اخت شدن با تمام این شرایط وقت و انرژی زیادی از من گرفت و با افت تحصیلی شدیدی مواجهه شدم و چند واحد را نتوانستم پاس کنم" (م 4- دانشجو ). همین مشارکت‌کننده در جای دیگری می‌گوید "بیشترین افت در ترم‌های اول بود، که تمرکز در کلاس کم است، حواس پرت می‌شود پسر و دختر در یک کلاس هستند هرکدام آن‌ها به‌نحوی جوگیر می‌شوند، شوخی بی‌جا برای مسخره کردن و خندیدن...."( م 4- دانشجو). 1-1-2- عدم آشنایی با قوانین و مقررات: داده‌ها نشان دادند که دانشجویان در اولین ترم تحصیلی، به خاطر ورود به محیط جدید، آشنا نبودن با قوانین و مقررات و فرآیندهای آموزشی ممکن است دچار استرس و اضطراب شوند. یکی از شرکت‌کنندگان در این مورد ذکر می‌کند"عادت به مطالعه کتاب‌های دانشگاهی نداشتم، با نحوه ارزشیابی اساتید آشنایی نداشتم، حتی نمی‌دانستم چطوری با اساتیدم ارتباط برقرار کنم، نمی‌دانستم آئین نامه آموزشی چگونه است، ...."( م 2- دانشجو).
1-2- عدم آمادگی جداشدن از خانواده: یکی از مواردی که می‌تواند آینده تحصیلی دانشجویان را تحت تاثیر قرار دهد، وابستگی است. جدایی از خانواده برای بسیاری از دانشجویان می‌تواند به‌عنوان یکی از علت‌های افت تحصیلی باشد. دانشجویان در این دوره، استقلال در زیستن را برای اولین بار تجربه می‌کنند و این امر می‌تواند مانعی برای مطالعه و یادگیری آن‌ها باشد. در این طبقه دو زیرطبقه دوری از خانواده و داشتن شخصیت وابسته قرار گرفتند.
1-2-1- دوری از خانواده: داده‌ها نشان دادند که جدایی از خانواده در ترم اول، می‌تواند باعث استرس و اضطراب در دانشجویان شود و این امر باعث اختلال در روند تحصیلی آن‌ها شود. یکی از شرکت‌کنندگان در این ارتباط ذکر می کند"در ترم اول یکی از علت‌های افت، دوری از خانواده بود. دلتنگی برای خانواده باعث شده بود نتوانم خوب درس بخوانم ...." (م 3- دانشجو).
1-2-2- داشتن شخصیت وابسته: داده‌ها نشان دادند که برخی از دانشجویان به خاطر داشتن شخصیت وابسته، تحمل جدایی از خانواده و تنها زندگی کردن را ندارند، که این موارد می‌تواند باعث افت تحصیلی آن‌ها شود. یکی از مشارکت‌کنندگان در این زمینه ذکر می‌کند "شرایط تنها زندگی کردن و دوری از خانواده روی معدلم تاثیر گذاشته بود..." (م 12- دانشجو).
1-3- شکست در سازگاری با زندگی خوابگاهی: ورود به زندگی خوابگاهی می‌تواند به‌عنوان یک عامل استرس‌زا برای دانشجویان تلقی شود. در خوابگاه‌ها افراد مختلف با شخصیت، فرهنگ و سبک زندگی متفاوت زندگی می‌کنند، و خود خوابگاه‌ها تابع یک سری قوانین هستند که ممکن است برای دانشجویان خوشایند نباشد. در این طبقه دو زیرطبقه شامل ناتوانی در داشتن زندگی گروهی و نقصان مدیریت زمان قرار گرفتند.
1-3-1- ناتوانی در داشتن زندگی گروهی: داده‌ها نشان دادند که دانشجویان از فضای خصوصی خانواده وارد محیط عمومی خوابگاه می‌شوند که می‌بایست با افراد مختلف همزیستی داشته باشند. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که سازگاری با سلایق مختلف، برای برخی از دانشجویان ممکن است به سختی انجام شود که می‌تواند روی وضعیت تحصیلی آن‌ها تاثیر گزار باشد. در این زمینه یکی از شرکت‌کنندگان ذکر می کند "ارتباط با دانشجویان و سازگاری در خوابگاه را نمی‌دانستم، بیدار ماندن‌های شبانه بچه‌ها، خواب و استراحتم در خوابگاه بهم خورده بود..."(م 2- دانشجو).
1-3-2- نقصان مدیریت زمان: داده‌ها نشان دادند که قرار گرفتن در محیط های شلوغ، دیر خوابیدن و زود بیدار شدن، باعث اختلال در خواب و استراحت طبیعی دانشجویان می‌شود. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که در محیط شلوغ خوابگاه، دانشجویان مدیریت زمان را از دست می‌دهند و دچار استرس و اضطراب می‌شوند. همین شرکت‌کننده در ادامه ذکر می‌کند"مدیریت زمان از دستم رفته بود گیج و منگ بودم، همه این‌ها باعث حساسیت شدید من شده بود و از لحاظ روانی تحت تاثیر جو بد خوابگاه قرار گرفته بودم" (م 2- دانشجو).
1-4- رهایی از محدودیت‌های خانواده: جداشدن از خانواده در بعضی موارد برای دانشجو به منزله رهایی از قید و بند محدودیت‌ها است. کم شدن نظارت خانواده باعث می‌شود آن‌ها بیشتر وقت خود را با دوستان بگذرانند، در فضاهای مجازی بیش از حد درگیر باشند، شب‍ها در کنار دوستان، با روش‌های مختلف، خود را سرگرم کنند و از انواع مواد روانگردان استفاده کنند. در این طبقه دو زیرطبقه شامل احساس آزادی و درگیری عاطفی با جنس مخالف قرار گرفتند.

1-4-1- احساس آزادی: داده‌ها نشان دادند که برخی از دانشجویان ورود به دانشگاه را شروعی برای آزاد شدن از قید و بند خانواده قلمداد می‌کردند. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که بعد از ورود به دانشگاه احساس آزادی کرده و بیشتر وقت خود را به موارد غیر آموزشی و خوش‌گذرانی با دوستان اختصاص داده بودند. مشارکت‌کننده‌ایی در این زمینه می‌گوید "آمدن از محیطی که سخت‌گیری زیاد بود به محیطی آزاد، باعث شد روابط نامناسب پیدا کنم و مشکلاتم را با آن‌ها رفع کنم؛ غرق شدن با دوستان، شب زنده‌داری مکرر و غرق شدن در ماهواره و تماشای فیلم، پارک رفتن مکرر با دوستان، رفتن به سمت سوء مصرف مواد.... خودم را با مواد سرگرم می‌کنم .... هدف از درس خواندن فقط رهایی از خانواده است وگرنه علاقه‌ای به درس ندارم..."(م 9- دانشجو). شرکت‌کننده دیگری ذکر می‌کند "وارد فضاهای مجازی و شبکه‌های اجتماعی شدم، کلی از وقتم را درگیر این فضاها بودم و خودم را سرگرم می‌کردم" (م 5- دانشجو). 1-4-2- درگیری عاطفی با جنس مخالف: یکی از موارد دیگری که می‌تواند در افت تحصیلی دانشجویان موثر باشد؛ برقراری روابط عاطفی با جنس مخالف است. درگیری‌های عاطفی متنوع و در پی آن شکست‌های عاطفی پی‌در‌پی تاثیرات منفی بر روی سلامت روان و وضعیت تحصیلی دانشجویان دارد. یکی از مشارکت‌کنندگان در مورد تجربه بد خود از درگیری عاطفی و شکست بعد از آن ذکر می‌کند:"ترم اول و دوم مشروطی دارم که به‌دلیل درگیر شدن در روابط عاطفی بود. سر جلسه بعضی امتحانات، به‌خاطر حضور کنار این آقا کلاً حاضر نشدم و غیبت خوردم، یا بخاطر تماس­های مکرر و وابستگی در طول رابطه حتی شب امتحانم به‌صورت اصولی درس نمی‌خواندم و باعث مشروط شدنم در دو ترم متوالی شد"(م 1- دانشجو). یکی دیگر از شرکت‌کنندگان اظهار داشت "درگیری‌های عاطفی و شکست‌های پی‌درپی در این مسائل سبب گرایش من به این مواد شد" (م 9- دانشجو).
1-5- داشتن زمینه آسیب‌پذیری: وضعیت بد اقتصادی دانشجویان، متعلق بودن به خانواده متشنج و داشتن سوابق آموزشی نامناسب قبل از ورود به دانشگاه یا بروز هم‌زمان این تغییرات در خانواده با شروع دوره دانشجویی می­تواند زمینه­ساز افت تحصیلی دانشجویان هنگام ورود به دانشگاه باشد. در این طبقه اصلی، سه زیرطبقه شامل ضعف اقتصادی، خانواده نابسامان و پیشینه تحصیلی ضعیف قرار گرفتند.
1-5-1- ضعف اقتصادی: یکی از علل افت تحصیلی دانشجویان تلاش برای داشتن درآمد و ورود به مشاغل مختلف به دلیل مشکلات مالی است. که این امر می‌تواند منجر به خستگی و محدودیت وقت برای مطالعه در دانشجو شود. یکی از مشارکت‌کنندگان در این ارتباط ذکر می کند"برای این‌که هزینه مالی به خانواده وارد نشود از همان ترم اول در خانه سالمندان تحت پوشش بهزیستی مشغول به‌کار شدم" (م 3- دانشجو). مشارکت‌کننده دیگر در ادامه ذکر می‌کند"از طرفی به‌صورت پاره وقت هم در بوتیکی مشغول به کار هستم و این امر باعث خستگی و جاماندن از درس می‌شود" (م 5- دانشجو). دانشجویی دیگر در مورد خستگی خود می‌گوید"مقداری سختی‌ها به من فشار آورده، خسته و عصبی هستم. از زندگی کار و درس خسته شدم نیاز به استراحت دارم مسئولیت روی دوشم سنگینی می‌کند" (م 6- دانشجو).
1-5-2- خانواده نابسامان: مشکلات خانوادگی مانند مخدوش شدن رابطه والدین و جدایی آن‌ها از همدیگر می‌توانند در روند تحصیلی دانشجویان موثر باشند. همچنین سخت‌گیری خانواده‌ها در زمان پرورش فرزند و رهایی آن در زمان دانشجویی می‌تواند به‌عنوان عوامل تاثیرگذار در افت تحصیلی دانشجو باشد. یکی از شرکت‌کنندگان در این ارتباط ذکر می‌کند"از دو ترم پیش با شروع مشکلات خانوادگی و اختلاف و جدایی خانواده، افت تحصیلی من هم در درس‌ها شروع شد"( م 5- دانشجو). مشارکت‌کننده دیگر در ارتباط با رابطه بد با ناپدری و عدم تمایل برای برگشت به آغوش خانواده ذکر می‌کند"رابطه‌ام با ناپدری به شدت بد است. خیلی امر و نهی می‌کند، گیر زیاد می‌دهد."( م 9- دانشجو).
1-5-3- پیشینه تحصیلی ضعیف: تاریخچه بد تحصیلی دانشجویان قبل از ورود به دانشگاه از عوامل موثر در روند تحصیلی آن‌ها است. یکی از شرکت‌کنندگان در این ارتباط ذکر می‌کند"دانشجویان امروزه، در علوم پایه، املای کلمات، انشانویسی که از نظر نوشتاری آن‌ها را قوی می­کرد یا آنها را وادار به تامل می‌کند، ضعیف هستند. متاسفانه در سال‌های اخیر هم این کاهش سطح سواد بیشتر به چشم می‌خورد. من ریشه افت در دانشگاه را از تحصیلات پایه یا همون دبیرستان و مدرسه می‌دانم، وقتی فرد در محیط دانشگاه قرار می‌گیرد و دانشجو می‌شود، چون آمادگی آموزشی در دوره پیش‌دانشگاهی را کسب نکرده است، قوه قضاوت و تحلیل آن‌ها کم است...."( م 13- مدرس).

2- ضعف الهام­بخشی در فضای آموزشی
کلیه امکانات و فرآیندهای مربوط به پذیرش، اسکان، آموزش و پایش دانشجویان در دانشگاه می­توانند با ایجاد انگیزه بیرونی و حمایت دانشجویان، در روند تحصیلی آن‌ها تاثیر مثبت داشته باشند. در این زمینه، فضای دانشگاه و همچنین رفتار و عملکرد کارکنان و اساتید بایستی به نحوی باشد که برای دانشجویان انگیزه­بخش بوده و موجبات تشویق، تقویت و پیشرفت تحصیلی در آن‌ها را فراهم کند. در این طبقه اصلی، سه طبقه شامل؛ عدم رضایت تحصیلی، ضعف در مدیریت فرآیندهای آموزشی و نامناسب بودن زیرساخت‌های خوابگاهی، قرار گرفتند.2-1- عدم رضایت تحصیلی: دانشجویان برای ورود به دانشگاه انگیزه و تصورات مختلفی دارند، ولی زمانی که وارد دانشگاه می‌شوند ممکن است شرایط دانشگاه و رشته را متفاوت از تصورات قبلی خود درک کنند و این امر می‌تواند باعث عدم رضایت تحصیلی آن‌ها شود. در این طبقه اصلی پنج زیرطبقه شامل؛ بی‌علاقگی به رشته، هویت حرفه‌ای خدشه‌دار، رفتار نامناسب اساتید، کم‌رنگ بودن نقش مشاوران تحصیلی و عدم وجود جو تعاملی مبتنی بر احترام قرار گرفتند.
2-1-1- بی‌علاقگی به رشته: پرستاری به‌عنوان یک حرفه­ مراقبتی، از نیازهای اساسی جامعه است. برخی از دانشجویان با وجود این که علاقه‌ای به این رشته ندارند، ولی فقط به خاطر بازار کار خوب این رشته، وارد حرفه می‌شوند. در برخی موارد نیز با اصرار والدین در رشته‌ای پذیرفته می‌شوند که نسبت به آن آشنایی کافی ندارند. این امر باعث بی‌انگیزگی آن‌ها در طول دوره آموزشی و افت تحصیلی مکرر آن‌ها می شود. یکی از مشارکت‌کنندگان در این زمینه ذکر می کند"زیاد علاقه‌ای به درس ندارم بیشتر به ورزش تربیت بدنی علاقمند هستم، با پافشاری پدر و مادرم، دانشگاه می‌روم، مخصوصا پدرم ..." (م 8- دانشجو).
2-1-2- هویت حرفه‌ای خدشه‌دار: دانشجویان برای توانمندشدن در رشته پرستاری یک برنامه آموزشی سخت و سنگین را در طول تحصیل خود تجربه می‌کنند. آن‌ها ملزم به گذراندن واحدهای بسیار زیاد و دشواری به صورت تئوری، عملی، کارآموزی و کارورزی هستند. یکی از عوامل موثر در افت تحصیلی دانشجویان تناقضاتی است که بین دروس تدریس شده به عنوان واحد تئوری و محیط کارآموزی وجود دارد. دانشجویان بر اساس استانداردها در واحدهای تئوری مطالبی را مطالعه می­کنند که در محیط بالینی به دلیل کمبود امکانات و نیروی انسانی اجرا نمی­شوند. این موارد باعث یاس و ناامیدی آن‌ها از روند تحصیلی می‌شود. یکی از شرکت‌کنندگان در این ارتباط ذکر می‌کند:"همچنین تناقض بین دروس تئوری و آن چیزی که در بالین است، انگیزه‌ها را برای مطالعه کم می­کند" (م 14- مدرس). همچنین دانشجویان با ورود به محیط بالینی و تماس با پرستاران شاغل بیمارستان‌ها، متوجه می‌شوند بعد از گذراندن یک دوره تحصیلی و برنامه آموزشی سخت، باید وارد حرفه‌ایی شوند که طاقت‌فرسا بوده و حقوق و مزایای آن متناسب با حرفه نمی­باشد و این امر باعث بی­‌انگیزگی و افت تحصیلی آن‌ها می­شود. یکی از شرکت‌کنندگان در این ارتباط ذکر می­کند"چرا جوانی، شادابی و نشاطم را برای درسی بگذارم که آخر و عاقبت ندارد، اکثر پرستارهایی که درمحیط بالین هستند از کارشان راضی نیستند. کمی حقوق، نبود امکانات رفاهی و مشکلات در محیط بالین..."(م 8- دانشجو). شرکت­کننده دیگری می­گوید "هرجا می‌رفتیم می‌گفتند چرا آمدی این رشته، می‌رفتی شغل آزاد، دست فروشی، آنلاین شاپ و آرایشگری و کار زیبایی که درآمدش بیشتر، استرسش کمتر، دردسر کمتر، فحش و بد و بیراه نمی‌شنوی از بیمار و همراه..."(م 4- دانشجو).
2-1-3- رفتار نامناسب اساتید: دانشجویان اساتید خود را به‌عنوان الگو قرار می­دهند و هر فعالیت گفتاری و یا رفتاری آن‌ها می­تواند بر روند تحصیلی و انگیزه دانشجویان موثر باشد. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که در فرآیند آموزشی می‌بایست از اساتیدی استفاده شود که رفتار آن‌ها امیدبخش بوده و تعامل سازنده‌ای را با دانشجو و ذی‌نفعان داشته باشند. یکی از مشارکت­کنندگان در این ارتباط ذکر کرده بود "بعضی از اساتید با حرفی دلسردمان می­کنند، به‌طور مثال می‌گویند شما پرستار نمی‌شوید، اصلا برای پرستاری ساخته نشدید..."( م 10- دانشجو). همین مشارکت­کننده در مورد تاثیر روحیات اساتید در انگیزه دانشجویان ذکر می­کند "از طرفی، شور شوق استاد برای آموزش ما را به وجد می‌آورد و به ما انگیزه می‌دهد درس بخوانیم. استادی که با شور شوق و روحیه شاد و علاقه وارد کلاس می‌شود، دانشجویان متوجه می‌شوند و یا برعکس، اگر خسته باشد ما هم خسته می‌شویم...."( م 10- دانشجو). مشارکت‌کننده دیگر در ارتباط با تاثیر ظاهر استاد در ایجاد انگیزه آن‌ها می­گوید "شخصیت استاد، حتی نحوه صحبت و لباس پوشیدن و نگاه کردن او روی نگرش دانشجو به درس آن استاد تاثیر دارد" (م 13- مدرس). شرکت‌کننده دیگری در ارتباط با ضرورت استفاده از اساتید خاص در ترم اول ذکر کرد "بهتر است اساتید با اخلاق خوش و موفق در رشته مربوطه، به‌کار گرفته شوند" (م 4- دانشجو). 

2-1-4- کم‌رنگ بودن نقش مشاوران تحصیلی: داده‌ها نشان دادند که مشاوران در دانشکده نقش منفعل داشته و وظایف خود را بر اساس دستورالعمل‌ها انجام نمی‌دهند. همچنین مشاورین وقت کافی را به دانشجویان تحت سرپرستی خود اختصاص نمی‌دهند، که در این زمینه یکی از مشارکت‌کنندگان ذکر می‌کند "دیگر این‌که استاد راهنما و مشاور بایستی فردی با انگیزه و با وقت آزاد باشد."( م 3- دانشجو). شرکت­کننده دیگری در مورد انتظار خود از مشاورین و ضرورت استعدادیابی دانشجویان ذکر می‌کند"چقدر خوب می­شد سیستمی بود که توانایی‌های دانشجو را ارزیابی می­کرد که او برای چه رشته­ای خوب است. بایستی استاد حواسش باشد، دانشجویانی که حضور فیزیکی خوبی در کلاس ندارند و یا فعالیت‌ها را انجام نمی‌دهند، در خطر افت هستند و به آموزش، استاد راهنما و والدین از هر طریقی می‌شود اطلاع بدهند" (م 13- مدرس). 2-1-5- عدم وجود جو تعاملی مبتنی بر احترام: داده‌ها نشان دادند که یکی از مواردی که می تواند بر روی روند آموزشی دانشجویان موثر باشد ارتباط مناسب و موثر کلیه ذی‌نفعان در سطح دانشگاه است. داده‌ها نشان دادند که مشارکت‌کنندگان از تعامل با برخی از کارکنان دانشکده رضایت نداشتند، که در این ارتباط یکی از دانشجویان در مورد تجربه بد خود در برگزاری آزمون ذکر می­کند "سرجلسه امتحان کارشناسان آموزش اصلا درست برخورد نمی­کنند، توهین می­کنند ..... دیگر اعصاب میریزد به هم، ممکن است امتحان را خراب کنیم."(م 11- دانشجو). همین مشارکت­کننده در مورد ضرورت احترام به دانشجویان ذکر می­کند "احترام به دانشجو خیلی مهم است، بدون توجه به این‌که درسش خوب است یا نه. اگر مشروطی باشد بالاخره انسان است و شخصیت دارد و بایستی مورد احترام پرسنل اداری آموزشی قرار بگیرد" (م 11- دانشجو). یکی از مشارکت­کنندگان دیگر در مورد تجربه بد خود ذکر می­کند "با کارکنان آموزش هم جرات نمی‌کردی صحبت بکنی" (م 2- دانشجو).
2-2- ضعف در مدیریت فرآیندهای آموزشی: یکی از مواردی که می‌تواند در روند آموزشی دانشجویان تاثیر موثر داشته باشد، نحوه مدیریت فرآیندهای آموزشی است. شیوه ارائه دروس، تعداد واحدهای ارائه شده در هر ترم و نحوه ارزشیابی دانشجویان در هر درس، می‌تواند روند تحصیلی دانشجویان را تحت تاثیر قرار بدهد. در این طبقه، دو زیرطبقه شامل نامناسب بودن برنامه‌های درسی و استاندارد نبودن روند ارزشیابی قرار گرفتند.
2-2-1- نامناسب بودن برنامه‌های درسی: دانشجویان در اولین ترم تحصیلی، با حجم زیادی از دروس جدید مواجه می‌شوند، که مدیریت آن‌ها برای دانشجویان به سختی انجام می‌شود. یکی از مشارکت­کنندگان در این مورد ذکر می­کند "به‌دلیل داشتن واحدهای زیاد و سخت، کلاس‌های فشرده، بایستی ترم اول در آرایش دروس به این مطلب توجه شود که تازه از دبیرستان آمده‌ایم دانشگاه و هنوز جو آن محیط را داریم. واحدها کمتر و آسان‌تر باشند تا کم­کم سازگار شویم، من یادم است همکلاسی‌های من اکثرا در این ترم معدل پایین داشتند." (م 3- دانشجو).
2-2-2- استاندارد نبودن روند ارزشیابی: داده‌ها نشان دادند که ارزشیابی دروس ارائه شده در هر ترم، می‌بایست بر اساس معیارهای استاندارد انجام شود. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که برخی از اساتید ارزشیابی دانشجویان را به خوبی انجام نمی‌دهند. یکی از دانشجویان در این مورد می‌گوید "برای ارزشیابی وقت زیادی اختصاص داده نمی‌شود." (م 7- دانشجو). همین مشارکت‌کننده در نقد روش ارزشیابی اساتید ذکر می‌کند "بایستی اساتید ارزشیابی به‌طور مستمر داشته باشند. سوالات امتحانات یک‌جور نباشد، گاهی تستی گاهی تشریحی گاهی شفاهی، تا استاد بداند دانشجو از نظر درسی در چه وضعیتی است." (م 7- دانشجو). مشارکت‌کننده دیگری در موررد نقص در ارزشیابی تکوینی ذکر می‌کند "امتحانات هفتگی استادها سر کلاس انجام نمی شوند." (م 10- دانشجو).
2-3- نامناسب بودن زیرساخت‌های خوابگاهی: داده‌ها نشان دادند که وضعیت نابه‌سامان خوابگاه‌ها می­تواند روی روند تحصیلی دانشجویان تاثیر داشته باشد، به‌طوری‌که عدم توجه به موارد رفاهی در خوابگاه و همچنین استفاده از نیروی انسانی بدون صلاحیت مناسب، در مدیریت خوابگاه، می‌تواند زمینه‌ساز نارضایتی دانشجویان از روند تحصیلی باشد. در این طبقه، دو زیرطبقه شامل؛ ضعف در داشتن امکانات رفاهی و استفاده از نیروی انسانی بدون صلاحیت در مدیریت خوابگاه قرار گرفتند.
2-3-1- ضعف در داشتن امکانات رفاهی: داده‌ها نشان داد که خوابگاه‌ها می‌بایست امکانات رفاهی مناسب را برای دانشجویان فراهم کنند تا ساکنین آن بتوانند در کنار پرداختن به موارد آموزشی در سایر ابعاد زندگی نیز رشد داشته باشند. یکی از دانشجویان در این ارتباط می­گوید "فضای خشک و بی­روح خوابگاه و نبودن تفریحات از مسائل دیگری بود که من را از درس بیزار کرد." (م 9- دانشجو). مشارکت­کننده دیگری ذکر می‌کند "فراهم نمودن تفریحات برای دانشجو که بتواند اوقات فراغت خود را به خوبی سپری کند، داشتن باشگاه، استخر، فعالیت فرهنگی از قبیل شعر موسیقی..."( م 2- دانشجو). همچنین داده‌ها نشان داد که مسئولین خوابگاه می‌بایست تمهیداتی برای اسکان والدین دانشجویان در موارد خاص داشته باشند. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که برخی از دانشجویان ممکن است به صورت مقطعی میزبان والدین خود در شهر محل تحصیل باشند که مدیران خوابگاه می­بایست برای آن چاره‌اندیشی داشته باشند. یکی از دانشجویان می­گوید "گاهی اوقات خانواده می‌آمدند به من سر بزنند اما جایی برای ماندن نداشتند، هزینه هتل و اسکان سنگین بود..." (م 3- دانشجو). 2-3-2- استفاده از نیروی انسانی بدون صلاحیت در مدیریت خوابگاه: داده‌ها نشان دادند که در مدیریت خوابگاه‌ها می‌بایست از افراد با صلاحیت استفاده شود. مشارکت‌کنندگان ذکر کرده بودند که استفاده از مسئولین با صلاحیت در مدیریت خوابگاه، می­تواند در پیشگیری از افت تحصیلی دانشجویان موثر باشند. یکی از دانشجویان در این ارتباط ذکر می­کند "مسئول خوابگاه، خیلی خوب می‌تواند با شناختی که دارد چیدمان بچه‌های اتاق را درست کند. مسئول خوابگاه بهتر است تحصیل کرده باشد، با روانشناسی آشنا باشد..."( م 2- دانشجو).

بحث
در این مطالعه یافته‌ها نشان دادند که عوامل فردی، اجتماعی، خانوادگی و همچنین موارد مربوط به جو آموزشی در کنار فرآیندهای آموزشی و ضعف در زیرساخت‌های دانشگاهی می‌توانند در افت تحصیلی دانشجویان موثر باشند.
گذار ناموفق به دوران دانشجویی حاکی از این است که­ دانشجویان در بدو ورود به دانشگاه برای اولین بار فضای خانواده را ترک کرده و وارد فضایی بزرگتر و با تنوع جمعیتی خاص می­شوند. آن‌ها وارد فضای خوابگاه و استرس­ها و سختی­های زندگی خوابگاهی می­شوند در حالی که آمادگی لازم برای زندگی مستقل از خانواده را ندارند. این تنش­ها و استرس­ها بدون داشتن مهارت حل مسئله، باعث می­شود دانشجو برای سازگاری با این شرایط از راهکارهای نامناسب استفاده کند که عاملی در راستای افت تحصیلی وی می­شود. مواردی مانند ورود به محیط ناآشنا، عدم آمادگی جداشدن از خانواده، شکست در سازگاری با زندگی خوابگاهی و رها شدن از محدودیت‌های خانواده، به‌عنوان عواملی هستند که می‌توانند زندگی تحصیلی دانشجویان را تحت تاثیر قرار دهند.

داده‌ها نشان دادند که عدم آشنایی با زندگی دانشجویی می‌تواند زمینه‌ساز افت تحصیلی دانشجویان شود. در راستای یافته‌های این مطالعه، نتایج یک مطالعه نشان داد که دانشجویان در روزهای اول ورود به دانشگاه، احساس غریبی کرده و ضمن نشان دادن واکنش منفی، دچار استرس و اضطراب می‌شوند (9). در همین راستا، نتایج یک مطالعه دیگر نشان داد که مشکلات روحی و روانی ناشی از عدم آشنایی با محیط جدید و عدم سازگاری با سایر دانشجویان در محیط‌های آموزشی، می‌توانند زمینه‌ساز افت تحصیلی در دانشجویان شونند (25). لذا پیشنهاد می­شود والدین، اساتید مشاور، کارکنان امور فرهنگی و رفاهی دانشگاه برای گذار موفق دانشجویان از ترم­های حساس و آسیب­پذیر اول و دوم با دانشجو ارتباط مستقیم داشته و محیط مناسب، مفرح و علمی برای دانشجویان فراهم نمایند. برگزاری کارگاه­های متعدد مرتبط با مهارت‌های سازگاری با دوره دانشجویی و زندگی در خوابگاه مانند کارگاه­های مدیریت زمان، چگونگی مطالعه موثر، مدیریت روابط عاطفی، پیشگیری از اعتیاد به ویژه در ترم اول و دوم برای دانشجویان ضروری به نظر می­رسد. همچنین پیشنهاد می‌شود که سازمان آموزش و پرورش با کمک خانواده‌ها، تلاش‌هایی را در جهت استقلال دانش‌آموزان و آمادگی جهت ورود به محیط بزرگ دانشگاه را انجام دهند. داده‌ها نشان دادند که یکی از مواردی که می‌تواند زمینه‌ساز افت تحصیلی در دانشجویان شود، آسیب‌پذیر بودن دانشجو است. مواردی مانند وضعیت اقتصادی نامناسب، پرورش در خانواده‌های نابسامان و همچنین پیشینه ضعیف تحصیلی دانشجو می‌توانند باعث شکست تحصیلی وی شوند. در راستای یافته‌های این مطالعه، یافته‌های مطالعات دیگری نشان دادند که مشکلات روحی روانی، وضعیت اقتصادی خانواده و کمبود امکانات، می‌توانند در افت تحصیلی دانشجویان موثر باشند (26, 27). همچنین در راستای یافته‌های این مطالعه، یافته‌های مطالعه دیگری نشان داد که معدل دیپلم و رتبه کسب شده در کنکور با افت تحصیلی دانشجویان ارتباط مستقیم داشتند (7). لذا پیشنهاد می­شود مشاورین و مجریان آموزشی با انجام برنامه‌های غربالگری در حین ثبت‌نام، دانشجویان آسیب‌پذیر را شناسایی کرده و با انجام حمایت‌های لازم از آن‌ها زمینه افت تحصیلی را به حداقل مقدار ممکن برسانند. همچنین حمایت مالی از دانشجویان با سطح اقتصادی ضعیف­تر و فراهم کردن امکان کسب درآمد با انجام کار دانشجویی مرتبط با رشته، می­تواند در حمایت از این دسته از دانشجویان موثر باشد.
داده‌ها نشان داد که تمایل دانشجویان برای رهایی از محدودیت‌های خانواده می‌تواند زمینه‌ساز افت تحصیلی دانشجویان شود. مشکلات خانوادگی مانند مخدوش شدن رابطه والدین و جدایی آن‌ها از همدیگر و همچنین سخت‌گیری خانواده‌ها در زمان پرورش فرزند و رهایی آن در زمان دانشجویی می‌تواند به عنوان عوامل تاثیرگذار در افت تحصیلی دانشجو باشد. در راستای یافته‌های این مطالعه، نتایج یک مطالعه نشان داد که عوامل درون خانوادگی، جو و فرهنگ حاکم بر خانواده می‌تواند روند آموزشی دانشجویان را تحت تاثیر قرار دهد (28). لذا پیشنهاد می‌شود مشاوره‌های اختصاصی برای خانواده‌ها در این زمینه انجام شود.
در این مطالعه، داده‌ها نشان دادند که یکی از مواردی که می‌تواند افت تحصیلی دانشجویان را تحت تاثیر قرار دهد ویژگی‌های مربوط به اساتید است. در راستای یافته‌های این مطالعه، یافته‌های مطالعه دیگری نشان داد که مدرس می‌بایست تعامل مناسبی با دانشجویان داشته باشد و با تدریس مناسب خود، باعث رشد انگیزه یادگیری در دانشجویان شود (29). دانشجویان اساتید خود را به عنوان الگو قرار می­دهند و فعالیت گفتاری و یا رفتاری استاد، می­تواند بر روند تحصیلی و انگیزه دانشجویان موثر باشد. لذا پیشنهاد می‌شود که دانشکده‌ها نهایت دقت را در به‌کارگیری اساتید داشته باشند.
داده‌ها نشان دادند که یکی از عواملی که می‎‌تواند باعث افت تحصیلی در دانشجویان شود، عدم علاقه به رشته و ناامیدی از آینده کاری خود است. در راستای یافته‌های این مطالعه، یافته‌های یک مطالعه نشان داد که انگیزه و علاقه به رشته تحصیلی و آینده شغلی در رشته تحصیلی می‌توانند از عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان باشند (4). بی‌انگیزگی دانشجویان می‌تواند در محیط‌های بالین منجر به عدم کسب مهارت لازم در ارائه خدمات سلامت به جامعه شود (30). در این ارتباط یافته‌های یک مطالعه نشان داد که برگزاری کارگاه‌های ارتباطی برای دانشجویان، واحدهای آموزشی دانشکده و همچنین پرسنل بیمارستان‌های آموزشی می‌توانند نقش موثری در ایجاد انگیزه و علاقه به رشته در دانشجویان را داشته باشند (31). لذا پیشنهاد می­شود مسئولین آموزشی راهبردهای درست و کارآمد را برای تقویت هویت ­حرفه­ای مثبت و به تبع آن ارتقای یادگیری در دانشجویان پرستاری را به‌کار گیرند. فضای دانشگاه و همچنین رفتار و عملکرد کارکنان و اساتید بایستی به نحوی باشد که برای دانشجویان انگیزه­بخش بوده و موجبات تشویق، تقویت و پیشرفت تحصیلی در آن‌ها را فراهم کند.
داده‌ها نشان دادند که کوریکولوم‌های آموزشی و شیوه ارائه آرایش دروس، می‌تواند در وضعیت تحصیلی دانشجویان موثر باشند. در راستای این یافته، در مطالعات دیگری یافته‌ها نشان دادند که کوریکولوم‌های آموزشی نیاز به بازنگری دارند و می‌بایست بر اساس موقعیت و نیازهای جامعه متناسب‌سازی شوند (22, 32). در این مطالعه، داده‌ها نشان دادند که اساتید می‌بایست از شیوه آموزشی تکوینی و تجمعی در ارزیابی دانشجویان استفاده کنند و در صورتی که ارزشیابی‌ها به درستی انجام نشوند، می‌توانند باعث افت تحصیلی در دانشجویان شوند. ارزشیابی تکوینی می‌تواند باعث کشف مشکلات تحصیلی دانشجو توسط اساتید و انجام اقداماتی برای اصلاح آن‌ها شود (33). لذا پیشنهاد می‌شود که اساتید علاوه بر ارزشیابی پایانی، در طول ترم نیز ارزشیابی دانشجویان را در برنامه کاری خود داشته باشند تا با تشخیص زودهنگام، بتوانند از افت تحصیلی دانشجویان جلوگیری کنند. شکست تحصیلی دانشجویان پرستاری به‌عنوان سرمایه­های انسانی نظام سلامت، باعث یاس و ناامیدی، سرخوردگی، احساس حقارت و بی‌کفایتی آن‌ها در کنار هدر رفتن منابع ملی می‌شود، که می‌بایست با بهبود کیفیت آموزش و امکانات رفاهی در محیط‌های دانشگاهی و خوابگاه‌های دانشجویی (1, 26, 34) و همچنین به‌کارگیری مشاورین تحصیلی کارآمد، تا حد ممکن از آن پیشگیری کرد (11).
داده ها نشان دادند که وضعیت نابسامان خوابگاه‌ها می­تواند روی روند تحصیلی دانشجویان تاثیر داشته باشد، به‌طوری‌که عدم توجه به موارد رفاهی در خوابگاه و همچنین استفاده از نیروی انسانی بدون صلاحیت مناسب، در مدیریت خوابگاه، می‌تواند زمینه‌ساز نارضایتی دانشجویان از روند تحصیلی باشد. در راستای یافته‌های این مطالعه، یافته‌های مطالعات دیگری نشان دادند که دانشجویان ساکن خوابگاه بیشتر از مابقی دانشجویان دچار افت تحصیلی شده بودند (35, 36). لذا ضروری به نظر می‌رسد که امکانات رفاهی در جهت رشد آموزشی، اجتماعی و فرهنگی در خوابگاه‌ها، برای دانشجویان فراهم شود و تا حد امکان از نیروی انسانی آموزش‌دیده با صلاحیت مناسب در مدیریت خوابگاه استفاده شود.
از محدودیت­ های مطالعه می‌توان به انجام مطالعه در سطح یک دانشکده اشاره کرد، که با انجام مطالعه به صورت وسیع در سطح همه دانشکده‌های پرستاری کشور و به شیوه کمی، با اطمینان بیشتری می‌توان در مورد کاهش مشکلات موجود، تصمیم‌گیری کرد.
نتیجه‌گیری
در مجموع نتایج این مطالعه نشان داد که افت تحصیلی پدیده پیچیده­ای است که در آن یک‌سری دلایل فردی و درونی مربوط به دانشجو مانند گذار نامناسب به مرحله دانشجویی، داشتن زمینه آسیب‌پذیر و عدم رضایت تحصیلی با یک‌سری دلایل مرتبط با فضا و جو آموزشی مانند کافی نبودن انگیزه‌بخشی و حمایت فضای آموزشی با یکدیگر درگیر بوده و منجر به شکست تحصیلی دانشجویان به ویژه در ترم‌های اولیه تحصیل دانشجو در رشته پرستاری می‌شود. ایجاد آمادگی و توانمند کردن دانش‌آموزان برای داشتن زندگی سالم در دوران دانشجویی توسط خانواده و آموزش و پرورش، بازنگری نحوه جذب دانشجویان پرستاری و لحاظ کردن مصاحبه و داشتن علاقه برای ورود به رشته، بازنگری کوریکولوم پرستاری با بررسی اثرات طرح کاروزی در عرصه به دلیل تحمیل و تمرکز بالای بار تحصیلی در ترم‌های پایین‌تر، بازنگری نحوه اداره دفاتر مشاوره و امکان‌سنجی نطارت آن‌ها توسط حوزه معاونت آموزشی، فراهم‌کردن حمایت مالی برای استفاده از توانمندی دانشجویان ممتاز در قالب کار دانشجویی، تلاش بیشتر حوزه معاونت فرهنگی در ایجاد رفاه مناسب برای دانشجویان در سطح خوابگاه و معاونت آموزشی در سطح بیمارستان‌های آموزشی از جمله پیشنهادات مطالعه حاضر در جهت کاهش افت تحصیلی در دانشجویان پرستاری می‌باشد.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاقی پژوهش
جهت تامین ملاحظات اخلاقی، به تمام مشارکت‌کنندگان درباره هدف و نحوه انجام مطالعه توضیح داده ‌شد و اطمینان لازم در مورد حفظ گمنامی و محرمانه بودن اطلاعات و فایل‌های صوتی، اختیاری بودن شرکت در پژوهش به آن‌ها داده ‌شد. سپس از آنها رضایت ­آگاهانه کتبی جهت شرکت در مطالعه و ضبط مصاحبه اخذ ‌گردید. در زمان مصاحبه سعی شد، حریم خصوصی مشارکت‌کنندگان حفظ شود. مطالعه در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی لرستان مطرح و با کد اخلاق (IR.LUMS.REC.1396.281) مورد تایید قرار گرفت.
حمایت مالی
این مطالعه حاصل یک طرح پژوهشی با کد 353 است که توسط معاونت فناوری دانشگاه علوم پزشکی لرستان مورد حمایت قرار گرفته است.
مشارکت نویسندگان
مفهوم‌سازی، طراحی مطالعه، جمع‌آوری، تحلیل و تفسیر داده‌ها: سیده فاطمه قاسمی، فاطمه ولی زاده و حشمت‌اله حیدری؛ تهیه پیش‌نویس دست‌نوشته: سیده فاطمه قاسمی و حشمت‌اله حیدری؛ بازبینی نقادانه دست‌نوشته برای محتوای فکری مهم و نظارت بر مطالعه: فاطمه ولی زاده و حشمت‌اله حیدری
تعارض منافع
نویسندگان هیچ‌گونه تعارض منافع‌ی در این مطالعه ندارند.
استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند نگارش
نویسندگان اعلام میدارند که در فرآیند نگارش این مقاله ازهیچگونه فناوری های هوش مصنوعی برای تولید محتوا، ایده، تجزیه و تحلیل و سایر موارد استفاده نشده است.
قدردانی
نویسندگان بر خود لازم می‌دانند که از زحمات همه شرکت‌کنندگان در مطالعه و همچنین سازمان حمایت‌کننده طرح، تقدیر و تشکر کنند.