دوره 16، شماره 4 - ( 1403 )
جلد 16 شماره 4 صفحات 47-34 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mancheri H, Mahmoodi-Shan G R, Jouybari L, Kabusi M. Comparing Iranian and Duke University's Master of Nursing Education Programs in Geriatrics: A Comparative Study. Res Med Edu 2024; 16 (4) :34-47
URL: http://rme.gums.ac.ir/article-1-1418-fa.html
URL: http://rme.gums.ac.ir/article-1-1418-fa.html
منچری حمیده، محمودی شن غلامرضا، جویباری لیلا، کابوسی ملیحه. مقایسه برنامه آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران و دانشگاه دوک آمریکا: یک مطالعه تطبیقی. پژوهش در آموزش علوم پزشکی. 1403; 16 (4) :34-47
کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان ایران ، malihekabusi987@gmail.com
متن کامل [PDF 971 kb]
(796 دریافت)
| چکیده (HTML) (1143 مشاهده)
متن کامل: (695 مشاهده)
دانشگاهها نقش حیاتی و کلیدی در تربیت و آماده ساختن نیروی انسانی کارآمد، شایسته و دارای مهارت در جامعه دارند (1). نظام آموزشی و برنامه درسی یکی از مهمترین ابزارها جهت پاسخگویی به تغییرات همهجانبه اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی یک جامعه است (2). اما بایستی توجه کرد که این برنامه با نیازهای جامعه مطابقت داشته باشد (4، 3). آموزش پرستاری بهعنوان بخشی از نظام آموزش عالی در دهههای اخیر، در جهان با سرعت زیادی در حال توسعه وگسترش است(5 ، 6). هدف از برنامههای پرستاری، فارغالتحصیل شدن پرستاران توانمندی است که در محیط مراقبت سلامتی تغییر مثبت ایجاد کنند و در راستای ارتقای کیفیت زندگی افراد، خانواده و جوامع قدم بردارند (8، 7). برهمیناساس، برنامه دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی با هدف بررسی تخصّصی نیازهای سالمندان و کمک به ارتقای کیفیت زندگی آنها تدوین شد (9)؛ زیرا به نظر میرسد برنامههای آموزشی در دوره آموزشی کارشناسی پرستاری، جهت پوشش مسائل مراقبتی سالمندان کافی نیستند (10).
پرستاری سالمندی به ارائه خدمات مراقبتی تخصّصی پرستاری به سالمندان بهعنوان عضوی از یک تیم چندرشتهای در موقعیتهای محتلف بالینی میپردازد (11). ازآنجاکه پرستاران نقش مهمی در ارائه مراقبتهای دوران سالمندی دارند (13)، پرستاری سالمندی شامل بررسی نیازهای خاص جمعیت سالمندان با هدف طراحی و اجرای مراقبتهای پرستاری بهمنظور رفع نیازهای سلامت و ارزشیابی اثربخشی مداخلات پرستاری بهمنظور ارتقای سلامت سالمند و خانوادههای آنهاست (13، 12). با توجه به اینکه نیازهای نظام سلامت، رکن محوری آموزش را در تربیت نیروی انسانی موردنیاز نظام سلامت تشکیل میدهد (15، 14)، برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی متناسب با تغییرات جمعیتشناختی کشور بهعنوان یک دوره آموزشی تخصّصی، توسط شورای عالی برنامهریزی علومپزشکی در سال 1389 تصویب شد و در سال 1390 با پذیرش اوّلین گروه از دانشجویان آغاز به کار کرد (16).
هر برنامه آموزشی لازم است در راستای نیازهای روز جامعه تدوین، بازنگری و اصلاح شود. برنامههای آموزشی با کیفیت بالا دانشجویان باکفایتی را برای آینده تربیت خواهند کرد و این مهم ازطریق بازنگری و اصلاح مرتب برنامه درسی دانشجویان حاصل میشود (15). یکی از شیوههای اصلاح برنامههای درسی، بازنگری و ایجاد تحوّل در برنامههای آموزشی پس از انجام پژوهشهای تطبیقی است که در این نوع پژوهشها نظامهای آموزشی یا پدیدهها تجزیهوتحلیل میشوند. درنتیجه میتوان به شباهتها و تفاوتهای آنها پی برد و مواردی که درجهت پیشرفت یا رکود فرایند آموزشی مؤثر هستند را مشخص کرد (17).
در مطالعهای کیفی که توسط غفاری و همکاران (2016) بهمنظور شناسایی مزایا و نقاط ضعف برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه علومپزشکی تهران انجام شد، نشان داد ارزیابی و بهبود امکانات آموزشی برای جذب دانشجو، تدوین سیاستهای جذب فارغالتحصیلان در محیطهای بالینی، ایجاد فرصتهای شغلی، ایجاد پستهای سازمانی برای جذب این گروه و همچنین اختصاص بخشهای ارائه مراقبتهای پرستاری به سالمندان میتواند انگیزه دانشجویان را افزایش دهد (14). در مطالعه دیگری که توسط ولیزاده و همکاران (2022) با هدف مقایسه برنامه درسی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشگاه پنسیلوانیا امریکا انجام شد، نتایج نشان داد که دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی، هم در ایران و هم در امریکا، دارای اهداف روشن و واضحی هستند، ولی در ایران دورههای کارآموزی و زمینههای آموزشی و بالینی مناسبی وجود ندارد (18). مطالعه هوشمند و همکاران (2023) نشان داد که در برنامه کارشناسیارشد پرستاری امریکا بر بخش آموزش آنلاین و توسعه سلامت الکترونیکی تأکید دارد. ولی در ایران برنامهای درباره این نوع محتوی آموزشی پیشبینی نشده است (19). به نظر میرسد اجرای چنین پژوهشهایی به شناسایی نقاط قوّت و ضعف برنامه درسی پرستاری سالمندی ایران منجر میشود و به مدیران و سیاستگذاران آموزشی ما این امکان را میدهد که شرایط موجود را تحلیل و در راستای ارتقای برنامه درسی تلاش کنند (20) . همچنین، این امکان را فراهم میکنند تا با شناسایی مشکلات و مسائل آموزشی برنامههای درسی پرستاری سالمندی، بتوان راهحلهای مناسب برای مشکلات تعیینشده پیشنهاد داد (21). از دلایل انتخاب دانشگاه دوک جهت مقایسه با ایران میتوان به بنام بودن این دانشگاه در تربیت نیروی پرستاری متخصّص، پذیرش گرایشهای مختلف پرستاری، خصوصی بودن و پیشرو بودن این دانشگاه در آموزش رشته پرستاری اشاره کرد.
با توجه به موارد ذکرشده و نظر به سابقه آموزشی کشور امریکا در امر آموزش، مقایسه ساختار آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران با دانشگاه دوک امریکا (که در سال 2024 در کلیت و در تمام رشتهها رتبه 57 را در جهان (22)، رتبه 14 را در کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در جهان (24، 23) و رتبه اوّل را در امریکا ازنظر آموزش از راه دور (آنلاین) (25)، در رشته کارشناسیارشد پرستاری سالمندی کسب کرده است) مدّنظر قرار گرفت. با مقایسه برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران با این دانشگاه میتوان نقاط قوّت و ضعف برنامه آموزشی مذکور را شناسایی کرد. همچنین، نتایج این مقایسه تطبیقی میتواند به محقّقان و سیاستگذاران برنامههای درسی درجهت تقویت نقاط قوّت، از بین بردن نقاط ضعف، انجام برنامهریزی در راستای بهبود کیفیت ارائه آموزش و ارتقای سطح علمی دانشآموختگان در نظام آموزش پرستاری کمک کند. بنابراین، این مطالعه با هدف مقایسه برنامه آموزشی دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه علومپزشکی گلستان در ایران با دانشگاه دوک در امریکا در سال 1403 انجام شد.
روش ها
جهت کسب اطلاعات لازم برنامه آموزشی دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران (مصوّب هفتادونهمین جلسه شورای عالی برنامهریزی علومپزشکی) از سایت وزارت بهداشت (28)، برنامه آموزشی دانشکده پرستاری دوک از سایت دانشگاه دوک (29) و همچنین مقالات مرتبط با بررسی وضعیت آموزشی در دانشکدههای پرستاری ایران و دانشگاه دوک بدون در نظر گرفتن محدودیت زمانی جستوجو شدند. درمجموع، 507 مقاله ابتدا با استفاده از جستوجو در پایگاه داده به دست آمد. عناوین و چکیدهها برای حذف مطالعات تکراری غربالگری شدند. پس از آن، مقالات براساس عنوان و چکیده غربالگری گردیدند که به حذف 370 مقاله منجر شد. درنهایت، متون کامل مقالات منتخب و درنهایت متن کامل 15 مقاله واجد شرایط بررسی شدند. جستوجوی مقالات مرتبط در پایگاههای اطلاعاتی شامل Magiran، SID، Pubmed، scopus، Google Scholarبا استفاده از کلیدواژههای فارسی شامل پرستاری سالمندی، کارشناسیارشد، مطالعه تطبیقی، برنامه درسی، دانشگاه دوک، ایران و کلیدواژههای انگلیسی معادل شامل Gerontological Nursing، Master's degree، study Comparative، Curriculum، Duke University، Iran و ترکیب کلمات کلیدی با استفاده از عملگرهای بولین (AND، OR) بدون محدودیت زمانی انجام شد. معیار ورود به مطالعه، مقالات منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی مرتبط با هدف مقاله بود. نتایج جستوجو برای مدیریت دادهها در نرمافزار EndNote X20 وارد شد. مطالعات تکراری حذف شدند. سپس عناوین، چکیدهها و متون کامل مقالات واجد شرایط توسط چهار محقّق ارزیابی گردیدند. هر چهار محقّق مقایسه و تطبیق را انجام دادند و در صورت اختلاف نظر میان محقّقان از افراد صاحبنظر در این زمینه کمک گرفته شد.
یافته ها
نتایج حاصل از پژوهش براساس الگوی بردی در 4 مرحله بررسی شد.
1- مرحله توصیف
در این مرحله مطالب دو برنامه آموزشی و منابع مرتبط پس از گردآوری، ترجمه روان شدند و توسط محقّقان بهدقت بررسی و تمام اطلاعات یادداشتبرداری گردیدند.
2- مرحله تفسیر
در مرحله تفسیر، کلّیه اطلاعات جمعآوریشده در مرحله اوّل ابتدا درمورد تاریخچه و سیر تکاملی رشته، فلسفه، رسالت، چشمانداز، اهداف کلی برنامه، شرایط پذیرش دانشجو، نقشها و وظایف حرفهای، ساختار دوره، استراتژیهای آموزشی و نحوه ارزشیابی طبقهبندی و تجزیهوتحلیل شدند.
درمورد نقش دانشآموختگان، در ایران دانشآموختگان میتوانند نقش مراقبتی (در تیم درمان)، نقش آموزشی، نقش پژوهشی، نقش پیشگیری، نقش مشاورهای/حمایتی، نقش تشخیصی، نقش مدیریتی(28) و در دانشگاه دوک میتوانند نقشهای رهبران بالینی، متخصّص درزمینه آموزش و پژوهش داشته باشند (29). شرایط و نحوه پذیرش دانشجو در ایران شامل دارا بودن مدرک کارشناسی پرستاری اخذشده از داخل یا خارج کشور منوط به تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، موفقیت در آزمون ورودی دوره کارشناسیارشد ناپیوسته (28)، برخورداری از سلامت و توانایی جسمی و روانی به تناسب رشته انتخابی است. همچنین دانشجویان استعداد درخشان میتوانند بدون آزمون و براساس سوابق تحصیلی ازطریق سنجش آموزش پزشکی وارد این رشته شوند (28). طریقه تحصیل برای دانشجویان این دوره در ایران بهصورت دولتی و بینالملل است. تحصیل در بخش دولتی رایگان و در بخش بینالملل برای دانشجویان ایرانی و غیرایرانی دارای هزینه است.
شرایط و نحوه پذیرش دانشجو در دانشگاه دوک شامل تکمیل درخواست آنلاین برای برنامه کارشناسیارشد پرستاری توسط متقاضی، داشتن مدرک لیسانس علوم پرستاری از کمیسیون آموزش پرستاری دانشگاهی (Commission on Collegiate Nursing Education) یا کمیسیون اعتباربخشی آموزش در پرستاری (Accreditation Commission for Education in Nursing)، ارسال نسخه رسمی دورههای آموزشی از تمام مؤسّسات که پس از دوره متوسطه در آن حضور داشتهاند، ارسال سه توصیهنامه تحصیلی که نشاندهنده توانایی تحصیلی، صلاحیت حرفهای و شخصیت فردی متقاضی است. ارسال بیانیه شخصی شامل سه مقاله به همراه متن جامع درخواست تحصیل و همچنین ارسال رزومه، ارسال نمرات آزمون سوابق تحصیلات رسمی (GRE - Graduate Record Exam) که البته این مورد الزامی نیست. معدل (Grade Point Average) با نمره B و بالاتر که معادل با کسب نمره 3 از 4 یا معدل (86-83) درصد از 100 درصد است، پرداخت 50 دلار بابت هزینه درخواست پذیرش در مقطع کارشناسیارشد، داشتن یک سال سابقه کاری و ارائه گواهینامه دوره احیای قلبیعروقی پیشرفته (Advanced Cardiovascular Life Support) برای متقاضیان تحصیل در رشته کارشناسیارشد پرستاری مراقبت حاد سالمندی است (34).
متقاضیان بینالمللی برای پذیرش در این دانشگاه، علاوهبر مدارکی که ذکر شد، باید مدارک دیگری نیز ارائه دهند که شامل ویزای واجد شرایط بودن ازطریق فرم I-20 یا DS2019 (جهت صدور ویزای دانشجویی)، اثبات تسلّط به زبان انگلیسی با حداقل نمره 7 آیلتس (IELTS - International English Language Testing System) یا نمره 100 آزمون تافل مبتنیبر اینترنت (TOEFL iBT-Test of English as a Foreign Language Internet Based TOEFL)، ارائه گزارش ارزیابی واحدهای آموزشی توسط یکی از آژانسهای موردتأیید انجمن ملّی خدمات ارزیابی اعتبار (NACES-National Association of Credential Evaluation Services) که شامل معدل (GPA-Grade Point Average) باشد، ارزیابی اعتبار مدرک از کمیسیون فارغالتّحصیلان دانشکدههای پرستاری خارجی (Commission on Graduates of Foreign Nursing Schools CGFNS-)، آزمون بینالمللی واجد شرایط بودن برای تحصیل (Registered Nurse RN-) از CGFNS-Commission on Graduates of Foreign Nursing Schools)، ارائه مدارک پشتیبانی مالی در طول مدت تجصیل است (31).
تحصیل در دوره کارشناسیارشد دانشگاه دوک برای تمامی دانشجویان، نیازمند پرداخت هزینه است. هزینهها شامل هزینههای برنامه دانشگاهی، هزینههای بیمه درمانی و هزینههای غیردانشگاهی است که شهریه تحصیل در این با توجه به خدمات ارائهشده متفاوت است. شهریه هر واحد در سال تحصیلی 2024-2023 (2075 دلار) و متوسط شهریه در هر ترم 14525 دلار برآورد شده است (35).
نتایج بررسی مشخصات و محتوای دروس دو دانشگاه نشان داد که در برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران، دانشجویان در مدت سه ترم دروس را به پایان میرسانند. در طولترم چهارم، دانشجو نیز به نگارش پایاننامه میپردازد و کلّ دوره بهصورت حضوری و تماموقت ارائه میشود (28). در برنامه دانشکده پرستاری دوک، دوره کارشناسیارشد پرستاری بهصورت آنلاین و حضوری است. همچنین، این دوره بهصورت تماموقت و پارهوقت ارائه میگردد و انجام پژوهش به صورت پایاننامه وجود ندارد. در برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران برای آموزش از روشهای سمینار و کنفرانسهای داخلبخشی، بینرشتهای و بیندانشگاهی، بحث در گروههای کوچک، کارگاههای آموزشی، ژورنالکلاب و گزارش مورد، آموزش سرپایی در مراکز سالمندی و سایر عرصههای ارائه خدمات سلامت، استفاده از تکنیکهای آموزش از راه دور و شبیهسازی برحسب امکانات، مشارکت در آموزش ردههای پایینتر و خودآموزی استفاده میشود (28). در دانشگاه دوک معمولاً ازطریق سمینار، بحث در گروههای کوچک، کارگاههای آموزشی، ژورنالکلاب، راندهای کاری و آموزشی، آموزش سرپایی، مطالعه فردی و آموزش فردی انجام میشود (30).
ارزشیابی دانشجویان در دروس ارائهشده در ایران، طبق برنامه آموزشی در اختیار گروه آموزشی بوده و معمولاً ازطریق آزمون کتبی، آزمون شفاهی، آزمون رایانهای، آزمون مشاهده مستقیم مهارت عملی، روشهای ارزشیابی مجازی، انجام پروژه، ارزیابی کارپوشه و کارنما، ارزیابی چندمنبعی با 360 درجه، نتایج ارزیابی بالینی ساختارمند عینی و مستندات کارگاهها انجام میشود (28). ارزیابی فراگیر در دانشگاه دوک براساس نتایج آزمونهای انجامشده، مقالات، تشویقها، گواهیهای انجام کار و نظایر آن است (31).
دفعات ارزیابی در ایران بهصورت مستمر، دورهای و نهایی خواهد بود؛ بدینصورت که آزمون درونگروهی در اختیار گروه آموزشی قرار دارد و آزمونهایی هم مبتنیبر نیازهای خاص و موردی انجام خواهد شد (28). در دانشگاه دوک، دفعات ارزیابی بهصورت مستمر، دورهای و پایانی است (31).
مرحله همجواری
در مرحله همجواری کلّیه اطلاعات تجزیهوتحلیلشده در مرحله قبل جهت شناسایی تفاوتها و شباهتها در کنار هم قرار داده شدند (جدول 1).
مرحله مقایسه
در این مرحله به مقایسه کلّی تشابهات و تفاوتهای برنامه درسی ارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشگاه دوک آمریکا پرداخته شده است (جدول 2).
.PNG)
.png)
بحث و نتیجه گیری
این مطالعه با هدف مقایسه برنامه آموزشی مقطع کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشکده پرستاری دوک انجام شد و برپایه نتایج بهدستآمده، تفاوتها و شباهتهایی بین آنها مشاهده شد.
دوره ارشد پرستاری سالمندی در دانشکده پرستاری دوک از قدمت بیشتری نسبت به ایران برخوردار است. در مقایسه تعاریف ارائهشده از رشته پرستاری سالمندی، تأکید هر دو برنامه بر تربیت پرستاران ماهر و تمرکز بر دو موقعیت سلامتی و بیماری است. در ایران هر دو موقعیت مراقبت اوّلیه و حاد در یک رشته تعریف شده است، درحالیکه در دانشگاه دوک کارشناسیارشد پرستاری سالمندی بهصورت دو برنامه مستقل شامل مراقبت اوّلیه و مراقبت حادّ سالمندی است. به نظر میرسد وجود دروس تخصّصی و فرصت کافی در هر دوره موجب تربیت نیروی متخصّص در حوزههای نامبرده میشود و درنتیجه نیازهای جامعه تأمین میگردد (38).
با مقایسه فلسفه، ارزشها و باورها در برنامه ارشد پرستاری سالمندی کشور ایران و دانشکده دوک، در مییابیم که هر دو برنامه براساس ارزشها و عقایدی است که درخصوص انسان، سلامتی در هریک از جوامع حاکم است. بااینحال در فلسفه پرستاری سالمندی دانشگاه دوک، بهوضوح به همه ابعاد متاپارادایم شامل انسان، سلامتی، محیط و پرستاری پرداخته شده است، درحالیکه فلسفه این دوره در ایران فقط به متاپارادایم انسان و سلامتی پرداخته است. مطالعه حاجباقری و همکاران (2023) به مقایسه فلسفه، اهداف برنامههای درسی دکتری پرستاری در ایران و سه دانشگاه دوک، جانهاپکینز و پنسیلوانیا پرداخته است و معتقد است که درحالحاضر برنامههای آموزش پرستاری در ایران، ازجمله در سطح تحصیلات تکمیلی دارای اهداف، فلسفه و رسالت مشخصی نبوده، متناسب با نیازهای جامعه نبوده و فاقد کیفیت است که نتیجه آن نیز تعداد زیادی پایاننامه بدون استفاده و فقدان مهارت کافی در آموزش، مدیریت و پرستاری تخصّصی است (39).رسالت در برنامه ارشد پرستاری سالمندی دانشکده پرستاری دوک، آموزش رهبران بالینی، پرستاران و محقّقانی است که درصدد ارتقای کیفیت زندگی برای افراد در تمامی فرهنگها، سطوح اقتصادی و مناطق جغرافیایی است. بنابراین دانشکده دوک در رسالت خود نگاهی فرامرزی دارد، اما در ایران با توجه به نتایج مطالعه حاضر و مطالعه برزو و همکاران (2016) در برنامه ارشد پرستاری سالمندی، این رسالت در سطح ملّی و منطقهای قرار دارد و به مرزهای جغرافیایی محدود میشود (40) . ازآنجاکه جهان امروز بهسرعت در حال تغییر و تحوّل است، بایستی پرستاران و همچنین دانشجویان پرستاری نقش پررنگی در فرایند جهانی شدن، پیشرفت و توسعه شهروند جهانی و برعهده گرفتن وظایف اجتماعی ایفا کنند.
چشمانداز در برنامه ارشد پرستاری سالمندی کشور ایران بهصورت تربیت پرستاران متبحّر و متخصّص در حوزه مسائل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی سالمندان بیان شده است و دانشکده پرستاری دوک چشمانداز برنامه ارشد پرستاری سالمندی خود را تحوّل در آینده پرستاری با هدف ارتقای سلامتی افراد، خانوادهها و جوامع توصیف میکند. همانطور که مشخص است، در برنامه کشور ایران چشمانداز در سطح ملّی و منطقهای قرار دارد، اما دانشکده پرستاری دوک بهدنبال ارتقای سلامت و کیفیت زندگی افراد در جوامع مختلف است و میتوان گفت از چشمانداز وسیعتری برخوردار است (33).
در مقایسه اهداف کلّی برنامه ارشد پرستاری سالمندی هر دو برنامه درمییابیم که اهداف در هر دو برنامه بهصورت قابلفهم و روشن توصیف شدهاند و درجهت رسالت، فلسفه و چشمانداز هستند. در برنامه ایران، هدف کلّی بسیار جامع بیان شده است. با توجه به اینکه نقشهای پرستاران در ایران افزایش یافته است، به نظر میرسد اهداف موجودْ بازنگری و متناسب با نقشهای جدید تدوین شوند؛ زیرا آموزش پرستاری سالمندی باید شرایط ایدئالی را برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در کسب مهارتهای علمی، انسانی، فنی و دانش متناسب با جامعهای که در آینده در آن خدمت خواهند کرد، فراهم کند (41) . اهداف برنامه ارشد پرستاری سالمندی در هر دو دانشکده بهصورت کلی و نه اختصاصی ذکر شده است. دهقانزاده و همکاران نیز در مطالعه خود نشان دادند که اهداف آموزشی در رشته کارشناسیارشد اورژانس در ایران نیز بهصورت کلی و نه اختصاصی بیان شده است (21).
درمورد تدوین شرایط پذیرش دانشجو در مقطع ارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه دوک سعی شده است که صلاحیتهای چندگانه در نظر گرفته شود. در این دانشگاه از مصاحبه ورودی، اثبات تسلّط بر زبان و داشتن سابقه بالینی میتوان بهعنوان نقطه قوّت شرایط ورود در دانشگاه دوک نام برد (34). این در حالی است که نحوه پذیرش دانشجو در مقطع ارشد پرستاری سالمندی در ایران به شیوه متمرکز است و بنابراین دانشکدهها هیچگونه اختیاری در گزینش دانشجویان براساس معیارها و ملاکهای خود ندارند. درصورتیکه در جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی، هرچه معیارها و شرایط پذیرش مهارتها و تواناییهای بیشتری مدّنظر قرار گیرند، فارغالتحصیلان خبرهتری تربیت خواهند شد (42). همچنین، داشتن تجربه بالینی موجب ارتقای مهارت تفکّر انتقادی و قضاوت بالینی درست در پرستاران میشود (18). بنابراین پیشنهاد میشود در ایران نیز مصاحبه و سوابق علمی و بالینی ازجمله شرایط ورود در نظر گرفته شود. ازسویدیگر، متقاضیان پذیرش در کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه دوک نیازمند ارائه مدرک RN هستند. آزمون RN که برای تعیین صلاحیت حرفهای در بسیاری از کشورها برگزار میشود (43)، نیاز است که در سیستم پرستاری ایران نیز مدّنظر قرار گیرد.
در برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران، کلّ دوره به صورت حضوری و تماموقت ارائه میشود و بخش پژوهشی آن بهصورت پایاننامه است. درحالیکه در برنامه دانشکده پرستاری دوک دوره به صورت آنلاین و حضوری، همچنین به صورت تماموقت یا پارهوقت ارائه میشود و در قسمت پژوهش واحد پایاننامه وجود ندارد. وجود دورههای پارهوقت و آنلاین از نکات مثبت دانشگاه دوک است. بنابراین برنامه درسی در دانشگاه دوک بسیار انعطافپذیر است. وجود دورههای پارهوقت سبب کاهش غیبت از تحصیل، استفاده از منابع کتابخانهای و بهبود عملکرد تحصیلی خواهد شد و یک راهکار مناسب برای افراد شاغل و متأهّل است (45) . وجود دورههای پارهوقت و آنلاین در ایران نیز درزمینه تحصیلات تکمیلی میتواند سبب پیشرفت شرایط شود.
در مقایسه تطبیقی واحدهای درسی ارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشگاه دوک مشاهده شد که دانشجویان این دوره در دانشگاه دوک ملزم به گذراندن واحد پرستاری مبتنیبر شواهد هستند که این واحد در ایران بهصورت یک کارگاه در طول دوره کارشناسیارشد برگزار میشود؛ چراکه آموزش مبتنیبر شواهد تأثیرات مثبتی بر آموزش دارد (15). یکی از مزیّتهای رشته کارشناسیارشد سالمندی ایران نسبت به دانشگاه دوک، وجود کارگاههای آموزشی نظیر (مهارتهای ارتباطی و کار با سالمندان سالم و ناتوان، سالمندآزاری و راههای پیشگیری از آن در خانواده و جامعه، ارائه خدمات سلامت در بلایا به سالمندان، مدیریت رفاه، هزینههای سلامت و تأمین اجتماعی، آشنایی با اصول، مقرّرات و نحوه راهاندازی و مدیریت مراکز مراقبتی نگهداری از سالمند) است که بعد از بازنگری این دوره، در سرفصلهای رشته قرار گرفت و در بازنگری انجامشده، برخی دروس اختصاصی متناسب با پایاننامه نظیر مراقبت تسکینی، سلامت راه دور، طبّ مکمّل و مراقبت در منزل نیز در سرفصلهای رشته گنجانده شدند. بین دو کشور موردمطالعه، در ارائه درس روش تحقیق شباهت وجود دارد که این امر بر اهمیت پژوهش و ایجاد تفکّر کشف مشکلات در مقطع تحصیلات تکمیلی دلالت دارد (20).
در هر دو دانشگاه در محتوی دروس ارائهشده به آموزش تئوری و بالینی همزمان توجه داشتهاند. واحدهای درسی ارشد پرستاری سالمندی ایران، بیشتر جنبه عمومی دارد و بر جنبههای مختلف مانند مراقبت، آموزش، پژوهش، پیشگیری، مشاوره، تشخیص و مدیریت متمرکزند. درحالیکه در دانشگاه دوک واحدها بهصورت تخصّصی و برحسب علاقه دانشجو و نیازهای جامعه ارائه شده است. تمرکز چندگانه موجب میشود دانشجو در زمان محدود به حیطههای مختلفی ورود کند و در هیچیک از آنها عمیق و متخصّص نشود. در مطالعه صدوقی اصل و همکاران (2017) نیز اشاره شده است که زمان کلّ دوره ارشد سالمندی برای رسیدن به اهداف ازپیشتعیینشده و نیز دستیابی به جنبههای مختلف درنظرگرفتهشده کافی نیست (16). همچنین در ایران، کمبود فضای بالینی جهت یادگیری فراگیران وجود دارد. ولی در دانشگاه دوک، مراکزی ویژه برای گذراندن واحدهای بالینی تخصّصی دانشجویان وجود دارد. علاوهبراین، دانشکده پرستاری دوک، دورههای تکمیلی اختصاصی را برای دانشجویان کارشناسیارشد پرستاری سالمندی با توجه به علاقه و جمعیت موردنظر در نظر گرفته است که علاوهبر صدور گواهینامه، دانشجو را برای نقش اختصاصیتر در سالمندی آماده میکند و موجب بهبود کیفیت مراقبتهای بالینی میشود. به نظر میرسد بین سرفصلهای دروس رشته در ایران و نیازهای جامعه و مسائل بالینی شکاف زیادی وجود دارد. بنابراین برای آموزش پایدارتر و تضمین یادگیری دانشجویان، بهکارگیری واحدهای عملی بیشتر و کارآموزی در عرصه بیشتر موردنیاز است. یکی دیگر از ضعفهای دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران، عدم استقلال در گروههای آموزشی پرستاری سالمندی و تدریس دروس سالمندی توسط اساتید گرایشهای دیگر است. همچنین، پیشنهاد میشود در ایران نیز این دورههای تکمیلی با توجه به علاقه دانشجویان ارائه شود.
مطالعه حاضر بهمنزله زمینهای برای درک وضعیت کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران و مقایسه آن با کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه دوک صورت گرفت. مقایسه برنامه آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در هر دو محیط بیانگر وجود تشابهات زیادی در فلسفه، اهداف کلّی و محتوای دروس و تفاوتهای قابلملاحظهای در تعریف دوره پرستاری سالمندی، شرایط و نحوه پذیرش دانشجو و تعداد واحدهای درسی بود. در اینجا قابلذکر است که برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران نیز با توجه به نیازهای درحالگسترش این رشته و انتظارات فارغالتحصیلان، به تغییراتی در زمینههای مختلف مانند شرایط پذیرش، تعریف واقعی جایگاه و نقش، شیوه آموزش و تربیت دانشجویان نیاز دارد که ابتدا باید بسترهای لازم برای این تغییرات فراهم شود. همچنین تطبیق محتوی درسی با وظایف موردانتظار و شرایط بازار کار نیز ازجمله مسائل مهمّ دیگر است که باید موردتوجه قرار گیرد. از محدودیتهای این مطالعه میتوان به انجام مطالعه تطبیقی برنامه آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران با یک دانشگاه اشاره کرد. همچنین، پیشنهاد میشود که در آینده، مطالعات مقایسهای با دانشگاهها و کشورهای بیشتری صورت گیرند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه توسط کمیته اخلاق دانشگاه علومپزشکی گلستان با کد اخلاق IR.GOUMS.REC.1403.034 تصویب شد.
حمایت مالی
این تحقیق هیچگونه کمک مالی از سازمانهای دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومسازی و طراحی مطالعه: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ جمعآوری، تحلیل و تفسیر دادهها: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ تهیه پیشنویس دستنوشته: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ بازبینی نقّادانه دستنوشته برای محتوای فکری مهم: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ تحلیل آماری: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ حمایت اداری، فنّی یا موادی: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ نظارت بر مطالعه: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی
تعارض منافع
پژوهشگران در هیچیک از مراحل تحقیق تضاد منافعی نداشتهاند.
استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند نگارش
نویسندگان اعلام می دارند که در فرآیند نگارش این مقاله از هیچ گونه فناوری های هوش مصنوعی برای تولید محتوا، ایده، تجزیه و تحلیل و سایر موارد استفاده نشده است.
قدردانی
پژوهشگران مراتب قدردانی خود را از اساتید محترم گروه پرستاری که در انجام این مطالعه همکاری کردند، ابراز می
پرستاری سالمندی به ارائه خدمات مراقبتی تخصّصی پرستاری به سالمندان بهعنوان عضوی از یک تیم چندرشتهای در موقعیتهای محتلف بالینی میپردازد (11). ازآنجاکه پرستاران نقش مهمی در ارائه مراقبتهای دوران سالمندی دارند (13)، پرستاری سالمندی شامل بررسی نیازهای خاص جمعیت سالمندان با هدف طراحی و اجرای مراقبتهای پرستاری بهمنظور رفع نیازهای سلامت و ارزشیابی اثربخشی مداخلات پرستاری بهمنظور ارتقای سلامت سالمند و خانوادههای آنهاست (13، 12). با توجه به اینکه نیازهای نظام سلامت، رکن محوری آموزش را در تربیت نیروی انسانی موردنیاز نظام سلامت تشکیل میدهد (15، 14)، برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی متناسب با تغییرات جمعیتشناختی کشور بهعنوان یک دوره آموزشی تخصّصی، توسط شورای عالی برنامهریزی علومپزشکی در سال 1389 تصویب شد و در سال 1390 با پذیرش اوّلین گروه از دانشجویان آغاز به کار کرد (16).
هر برنامه آموزشی لازم است در راستای نیازهای روز جامعه تدوین، بازنگری و اصلاح شود. برنامههای آموزشی با کیفیت بالا دانشجویان باکفایتی را برای آینده تربیت خواهند کرد و این مهم ازطریق بازنگری و اصلاح مرتب برنامه درسی دانشجویان حاصل میشود (15). یکی از شیوههای اصلاح برنامههای درسی، بازنگری و ایجاد تحوّل در برنامههای آموزشی پس از انجام پژوهشهای تطبیقی است که در این نوع پژوهشها نظامهای آموزشی یا پدیدهها تجزیهوتحلیل میشوند. درنتیجه میتوان به شباهتها و تفاوتهای آنها پی برد و مواردی که درجهت پیشرفت یا رکود فرایند آموزشی مؤثر هستند را مشخص کرد (17).
در مطالعهای کیفی که توسط غفاری و همکاران (2016) بهمنظور شناسایی مزایا و نقاط ضعف برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه علومپزشکی تهران انجام شد، نشان داد ارزیابی و بهبود امکانات آموزشی برای جذب دانشجو، تدوین سیاستهای جذب فارغالتحصیلان در محیطهای بالینی، ایجاد فرصتهای شغلی، ایجاد پستهای سازمانی برای جذب این گروه و همچنین اختصاص بخشهای ارائه مراقبتهای پرستاری به سالمندان میتواند انگیزه دانشجویان را افزایش دهد (14). در مطالعه دیگری که توسط ولیزاده و همکاران (2022) با هدف مقایسه برنامه درسی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشگاه پنسیلوانیا امریکا انجام شد، نتایج نشان داد که دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی، هم در ایران و هم در امریکا، دارای اهداف روشن و واضحی هستند، ولی در ایران دورههای کارآموزی و زمینههای آموزشی و بالینی مناسبی وجود ندارد (18). مطالعه هوشمند و همکاران (2023) نشان داد که در برنامه کارشناسیارشد پرستاری امریکا بر بخش آموزش آنلاین و توسعه سلامت الکترونیکی تأکید دارد. ولی در ایران برنامهای درباره این نوع محتوی آموزشی پیشبینی نشده است (19). به نظر میرسد اجرای چنین پژوهشهایی به شناسایی نقاط قوّت و ضعف برنامه درسی پرستاری سالمندی ایران منجر میشود و به مدیران و سیاستگذاران آموزشی ما این امکان را میدهد که شرایط موجود را تحلیل و در راستای ارتقای برنامه درسی تلاش کنند (20) . همچنین، این امکان را فراهم میکنند تا با شناسایی مشکلات و مسائل آموزشی برنامههای درسی پرستاری سالمندی، بتوان راهحلهای مناسب برای مشکلات تعیینشده پیشنهاد داد (21). از دلایل انتخاب دانشگاه دوک جهت مقایسه با ایران میتوان به بنام بودن این دانشگاه در تربیت نیروی پرستاری متخصّص، پذیرش گرایشهای مختلف پرستاری، خصوصی بودن و پیشرو بودن این دانشگاه در آموزش رشته پرستاری اشاره کرد.
با توجه به موارد ذکرشده و نظر به سابقه آموزشی کشور امریکا در امر آموزش، مقایسه ساختار آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران با دانشگاه دوک امریکا (که در سال 2024 در کلیت و در تمام رشتهها رتبه 57 را در جهان (22)، رتبه 14 را در کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در جهان (24، 23) و رتبه اوّل را در امریکا ازنظر آموزش از راه دور (آنلاین) (25)، در رشته کارشناسیارشد پرستاری سالمندی کسب کرده است) مدّنظر قرار گرفت. با مقایسه برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران با این دانشگاه میتوان نقاط قوّت و ضعف برنامه آموزشی مذکور را شناسایی کرد. همچنین، نتایج این مقایسه تطبیقی میتواند به محقّقان و سیاستگذاران برنامههای درسی درجهت تقویت نقاط قوّت، از بین بردن نقاط ضعف، انجام برنامهریزی در راستای بهبود کیفیت ارائه آموزش و ارتقای سطح علمی دانشآموختگان در نظام آموزش پرستاری کمک کند. بنابراین، این مطالعه با هدف مقایسه برنامه آموزشی دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه علومپزشکی گلستان در ایران با دانشگاه دوک در امریکا در سال 1403 انجام شد.
روش ها
جهت کسب اطلاعات لازم برنامه آموزشی دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران (مصوّب هفتادونهمین جلسه شورای عالی برنامهریزی علومپزشکی) از سایت وزارت بهداشت (28)، برنامه آموزشی دانشکده پرستاری دوک از سایت دانشگاه دوک (29) و همچنین مقالات مرتبط با بررسی وضعیت آموزشی در دانشکدههای پرستاری ایران و دانشگاه دوک بدون در نظر گرفتن محدودیت زمانی جستوجو شدند. درمجموع، 507 مقاله ابتدا با استفاده از جستوجو در پایگاه داده به دست آمد. عناوین و چکیدهها برای حذف مطالعات تکراری غربالگری شدند. پس از آن، مقالات براساس عنوان و چکیده غربالگری گردیدند که به حذف 370 مقاله منجر شد. درنهایت، متون کامل مقالات منتخب و درنهایت متن کامل 15 مقاله واجد شرایط بررسی شدند. جستوجوی مقالات مرتبط در پایگاههای اطلاعاتی شامل Magiran، SID، Pubmed، scopus، Google Scholarبا استفاده از کلیدواژههای فارسی شامل پرستاری سالمندی، کارشناسیارشد، مطالعه تطبیقی، برنامه درسی، دانشگاه دوک، ایران و کلیدواژههای انگلیسی معادل شامل Gerontological Nursing، Master's degree، study Comparative، Curriculum، Duke University، Iran و ترکیب کلمات کلیدی با استفاده از عملگرهای بولین (AND، OR) بدون محدودیت زمانی انجام شد. معیار ورود به مطالعه، مقالات منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی مرتبط با هدف مقاله بود. نتایج جستوجو برای مدیریت دادهها در نرمافزار EndNote X20 وارد شد. مطالعات تکراری حذف شدند. سپس عناوین، چکیدهها و متون کامل مقالات واجد شرایط توسط چهار محقّق ارزیابی گردیدند. هر چهار محقّق مقایسه و تطبیق را انجام دادند و در صورت اختلاف نظر میان محقّقان از افراد صاحبنظر در این زمینه کمک گرفته شد.
یافته ها
نتایج حاصل از پژوهش براساس الگوی بردی در 4 مرحله بررسی شد.
1- مرحله توصیف
در این مرحله مطالب دو برنامه آموزشی و منابع مرتبط پس از گردآوری، ترجمه روان شدند و توسط محقّقان بهدقت بررسی و تمام اطلاعات یادداشتبرداری گردیدند.
2- مرحله تفسیر
در مرحله تفسیر، کلّیه اطلاعات جمعآوریشده در مرحله اوّل ابتدا درمورد تاریخچه و سیر تکاملی رشته، فلسفه، رسالت، چشمانداز، اهداف کلی برنامه، شرایط پذیرش دانشجو، نقشها و وظایف حرفهای، ساختار دوره، استراتژیهای آموزشی و نحوه ارزشیابی طبقهبندی و تجزیهوتحلیل شدند.
درمورد نقش دانشآموختگان، در ایران دانشآموختگان میتوانند نقش مراقبتی (در تیم درمان)، نقش آموزشی، نقش پژوهشی، نقش پیشگیری، نقش مشاورهای/حمایتی، نقش تشخیصی، نقش مدیریتی(28) و در دانشگاه دوک میتوانند نقشهای رهبران بالینی، متخصّص درزمینه آموزش و پژوهش داشته باشند (29). شرایط و نحوه پذیرش دانشجو در ایران شامل دارا بودن مدرک کارشناسی پرستاری اخذشده از داخل یا خارج کشور منوط به تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، موفقیت در آزمون ورودی دوره کارشناسیارشد ناپیوسته (28)، برخورداری از سلامت و توانایی جسمی و روانی به تناسب رشته انتخابی است. همچنین دانشجویان استعداد درخشان میتوانند بدون آزمون و براساس سوابق تحصیلی ازطریق سنجش آموزش پزشکی وارد این رشته شوند (28). طریقه تحصیل برای دانشجویان این دوره در ایران بهصورت دولتی و بینالملل است. تحصیل در بخش دولتی رایگان و در بخش بینالملل برای دانشجویان ایرانی و غیرایرانی دارای هزینه است.
شرایط و نحوه پذیرش دانشجو در دانشگاه دوک شامل تکمیل درخواست آنلاین برای برنامه کارشناسیارشد پرستاری توسط متقاضی، داشتن مدرک لیسانس علوم پرستاری از کمیسیون آموزش پرستاری دانشگاهی (Commission on Collegiate Nursing Education) یا کمیسیون اعتباربخشی آموزش در پرستاری (Accreditation Commission for Education in Nursing)، ارسال نسخه رسمی دورههای آموزشی از تمام مؤسّسات که پس از دوره متوسطه در آن حضور داشتهاند، ارسال سه توصیهنامه تحصیلی که نشاندهنده توانایی تحصیلی، صلاحیت حرفهای و شخصیت فردی متقاضی است. ارسال بیانیه شخصی شامل سه مقاله به همراه متن جامع درخواست تحصیل و همچنین ارسال رزومه، ارسال نمرات آزمون سوابق تحصیلات رسمی (GRE - Graduate Record Exam) که البته این مورد الزامی نیست. معدل (Grade Point Average) با نمره B و بالاتر که معادل با کسب نمره 3 از 4 یا معدل (86-83) درصد از 100 درصد است، پرداخت 50 دلار بابت هزینه درخواست پذیرش در مقطع کارشناسیارشد، داشتن یک سال سابقه کاری و ارائه گواهینامه دوره احیای قلبیعروقی پیشرفته (Advanced Cardiovascular Life Support) برای متقاضیان تحصیل در رشته کارشناسیارشد پرستاری مراقبت حاد سالمندی است (34).
متقاضیان بینالمللی برای پذیرش در این دانشگاه، علاوهبر مدارکی که ذکر شد، باید مدارک دیگری نیز ارائه دهند که شامل ویزای واجد شرایط بودن ازطریق فرم I-20 یا DS2019 (جهت صدور ویزای دانشجویی)، اثبات تسلّط به زبان انگلیسی با حداقل نمره 7 آیلتس (IELTS - International English Language Testing System) یا نمره 100 آزمون تافل مبتنیبر اینترنت (TOEFL iBT-Test of English as a Foreign Language Internet Based TOEFL)، ارائه گزارش ارزیابی واحدهای آموزشی توسط یکی از آژانسهای موردتأیید انجمن ملّی خدمات ارزیابی اعتبار (NACES-National Association of Credential Evaluation Services) که شامل معدل (GPA-Grade Point Average) باشد، ارزیابی اعتبار مدرک از کمیسیون فارغالتّحصیلان دانشکدههای پرستاری خارجی (Commission on Graduates of Foreign Nursing Schools CGFNS-)، آزمون بینالمللی واجد شرایط بودن برای تحصیل (Registered Nurse RN-) از CGFNS-Commission on Graduates of Foreign Nursing Schools)، ارائه مدارک پشتیبانی مالی در طول مدت تجصیل است (31).
تحصیل در دوره کارشناسیارشد دانشگاه دوک برای تمامی دانشجویان، نیازمند پرداخت هزینه است. هزینهها شامل هزینههای برنامه دانشگاهی، هزینههای بیمه درمانی و هزینههای غیردانشگاهی است که شهریه تحصیل در این با توجه به خدمات ارائهشده متفاوت است. شهریه هر واحد در سال تحصیلی 2024-2023 (2075 دلار) و متوسط شهریه در هر ترم 14525 دلار برآورد شده است (35).
نتایج بررسی مشخصات و محتوای دروس دو دانشگاه نشان داد که در برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران، دانشجویان در مدت سه ترم دروس را به پایان میرسانند. در طولترم چهارم، دانشجو نیز به نگارش پایاننامه میپردازد و کلّ دوره بهصورت حضوری و تماموقت ارائه میشود (28). در برنامه دانشکده پرستاری دوک، دوره کارشناسیارشد پرستاری بهصورت آنلاین و حضوری است. همچنین، این دوره بهصورت تماموقت و پارهوقت ارائه میگردد و انجام پژوهش به صورت پایاننامه وجود ندارد. در برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران برای آموزش از روشهای سمینار و کنفرانسهای داخلبخشی، بینرشتهای و بیندانشگاهی، بحث در گروههای کوچک، کارگاههای آموزشی، ژورنالکلاب و گزارش مورد، آموزش سرپایی در مراکز سالمندی و سایر عرصههای ارائه خدمات سلامت، استفاده از تکنیکهای آموزش از راه دور و شبیهسازی برحسب امکانات، مشارکت در آموزش ردههای پایینتر و خودآموزی استفاده میشود (28). در دانشگاه دوک معمولاً ازطریق سمینار، بحث در گروههای کوچک، کارگاههای آموزشی، ژورنالکلاب، راندهای کاری و آموزشی، آموزش سرپایی، مطالعه فردی و آموزش فردی انجام میشود (30).
ارزشیابی دانشجویان در دروس ارائهشده در ایران، طبق برنامه آموزشی در اختیار گروه آموزشی بوده و معمولاً ازطریق آزمون کتبی، آزمون شفاهی، آزمون رایانهای، آزمون مشاهده مستقیم مهارت عملی، روشهای ارزشیابی مجازی، انجام پروژه، ارزیابی کارپوشه و کارنما، ارزیابی چندمنبعی با 360 درجه، نتایج ارزیابی بالینی ساختارمند عینی و مستندات کارگاهها انجام میشود (28). ارزیابی فراگیر در دانشگاه دوک براساس نتایج آزمونهای انجامشده، مقالات، تشویقها، گواهیهای انجام کار و نظایر آن است (31).
دفعات ارزیابی در ایران بهصورت مستمر، دورهای و نهایی خواهد بود؛ بدینصورت که آزمون درونگروهی در اختیار گروه آموزشی قرار دارد و آزمونهایی هم مبتنیبر نیازهای خاص و موردی انجام خواهد شد (28). در دانشگاه دوک، دفعات ارزیابی بهصورت مستمر، دورهای و پایانی است (31).
مرحله همجواری
در مرحله همجواری کلّیه اطلاعات تجزیهوتحلیلشده در مرحله قبل جهت شناسایی تفاوتها و شباهتها در کنار هم قرار داده شدند (جدول 1).
مرحله مقایسه
در این مرحله به مقایسه کلّی تشابهات و تفاوتهای برنامه درسی ارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشگاه دوک آمریکا پرداخته شده است (جدول 2).
بحث و نتیجه گیری
این مطالعه با هدف مقایسه برنامه آموزشی مقطع کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشکده پرستاری دوک انجام شد و برپایه نتایج بهدستآمده، تفاوتها و شباهتهایی بین آنها مشاهده شد.
دوره ارشد پرستاری سالمندی در دانشکده پرستاری دوک از قدمت بیشتری نسبت به ایران برخوردار است. در مقایسه تعاریف ارائهشده از رشته پرستاری سالمندی، تأکید هر دو برنامه بر تربیت پرستاران ماهر و تمرکز بر دو موقعیت سلامتی و بیماری است. در ایران هر دو موقعیت مراقبت اوّلیه و حاد در یک رشته تعریف شده است، درحالیکه در دانشگاه دوک کارشناسیارشد پرستاری سالمندی بهصورت دو برنامه مستقل شامل مراقبت اوّلیه و مراقبت حادّ سالمندی است. به نظر میرسد وجود دروس تخصّصی و فرصت کافی در هر دوره موجب تربیت نیروی متخصّص در حوزههای نامبرده میشود و درنتیجه نیازهای جامعه تأمین میگردد (38).
با مقایسه فلسفه، ارزشها و باورها در برنامه ارشد پرستاری سالمندی کشور ایران و دانشکده دوک، در مییابیم که هر دو برنامه براساس ارزشها و عقایدی است که درخصوص انسان، سلامتی در هریک از جوامع حاکم است. بااینحال در فلسفه پرستاری سالمندی دانشگاه دوک، بهوضوح به همه ابعاد متاپارادایم شامل انسان، سلامتی، محیط و پرستاری پرداخته شده است، درحالیکه فلسفه این دوره در ایران فقط به متاپارادایم انسان و سلامتی پرداخته است. مطالعه حاجباقری و همکاران (2023) به مقایسه فلسفه، اهداف برنامههای درسی دکتری پرستاری در ایران و سه دانشگاه دوک، جانهاپکینز و پنسیلوانیا پرداخته است و معتقد است که درحالحاضر برنامههای آموزش پرستاری در ایران، ازجمله در سطح تحصیلات تکمیلی دارای اهداف، فلسفه و رسالت مشخصی نبوده، متناسب با نیازهای جامعه نبوده و فاقد کیفیت است که نتیجه آن نیز تعداد زیادی پایاننامه بدون استفاده و فقدان مهارت کافی در آموزش، مدیریت و پرستاری تخصّصی است (39).رسالت در برنامه ارشد پرستاری سالمندی دانشکده پرستاری دوک، آموزش رهبران بالینی، پرستاران و محقّقانی است که درصدد ارتقای کیفیت زندگی برای افراد در تمامی فرهنگها، سطوح اقتصادی و مناطق جغرافیایی است. بنابراین دانشکده دوک در رسالت خود نگاهی فرامرزی دارد، اما در ایران با توجه به نتایج مطالعه حاضر و مطالعه برزو و همکاران (2016) در برنامه ارشد پرستاری سالمندی، این رسالت در سطح ملّی و منطقهای قرار دارد و به مرزهای جغرافیایی محدود میشود (40) . ازآنجاکه جهان امروز بهسرعت در حال تغییر و تحوّل است، بایستی پرستاران و همچنین دانشجویان پرستاری نقش پررنگی در فرایند جهانی شدن، پیشرفت و توسعه شهروند جهانی و برعهده گرفتن وظایف اجتماعی ایفا کنند.
چشمانداز در برنامه ارشد پرستاری سالمندی کشور ایران بهصورت تربیت پرستاران متبحّر و متخصّص در حوزه مسائل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی سالمندان بیان شده است و دانشکده پرستاری دوک چشمانداز برنامه ارشد پرستاری سالمندی خود را تحوّل در آینده پرستاری با هدف ارتقای سلامتی افراد، خانوادهها و جوامع توصیف میکند. همانطور که مشخص است، در برنامه کشور ایران چشمانداز در سطح ملّی و منطقهای قرار دارد، اما دانشکده پرستاری دوک بهدنبال ارتقای سلامت و کیفیت زندگی افراد در جوامع مختلف است و میتوان گفت از چشمانداز وسیعتری برخوردار است (33).
در مقایسه اهداف کلّی برنامه ارشد پرستاری سالمندی هر دو برنامه درمییابیم که اهداف در هر دو برنامه بهصورت قابلفهم و روشن توصیف شدهاند و درجهت رسالت، فلسفه و چشمانداز هستند. در برنامه ایران، هدف کلّی بسیار جامع بیان شده است. با توجه به اینکه نقشهای پرستاران در ایران افزایش یافته است، به نظر میرسد اهداف موجودْ بازنگری و متناسب با نقشهای جدید تدوین شوند؛ زیرا آموزش پرستاری سالمندی باید شرایط ایدئالی را برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در کسب مهارتهای علمی، انسانی، فنی و دانش متناسب با جامعهای که در آینده در آن خدمت خواهند کرد، فراهم کند (41) . اهداف برنامه ارشد پرستاری سالمندی در هر دو دانشکده بهصورت کلی و نه اختصاصی ذکر شده است. دهقانزاده و همکاران نیز در مطالعه خود نشان دادند که اهداف آموزشی در رشته کارشناسیارشد اورژانس در ایران نیز بهصورت کلی و نه اختصاصی بیان شده است (21).
درمورد تدوین شرایط پذیرش دانشجو در مقطع ارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه دوک سعی شده است که صلاحیتهای چندگانه در نظر گرفته شود. در این دانشگاه از مصاحبه ورودی، اثبات تسلّط بر زبان و داشتن سابقه بالینی میتوان بهعنوان نقطه قوّت شرایط ورود در دانشگاه دوک نام برد (34). این در حالی است که نحوه پذیرش دانشجو در مقطع ارشد پرستاری سالمندی در ایران به شیوه متمرکز است و بنابراین دانشکدهها هیچگونه اختیاری در گزینش دانشجویان براساس معیارها و ملاکهای خود ندارند. درصورتیکه در جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی، هرچه معیارها و شرایط پذیرش مهارتها و تواناییهای بیشتری مدّنظر قرار گیرند، فارغالتحصیلان خبرهتری تربیت خواهند شد (42). همچنین، داشتن تجربه بالینی موجب ارتقای مهارت تفکّر انتقادی و قضاوت بالینی درست در پرستاران میشود (18). بنابراین پیشنهاد میشود در ایران نیز مصاحبه و سوابق علمی و بالینی ازجمله شرایط ورود در نظر گرفته شود. ازسویدیگر، متقاضیان پذیرش در کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه دوک نیازمند ارائه مدرک RN هستند. آزمون RN که برای تعیین صلاحیت حرفهای در بسیاری از کشورها برگزار میشود (43)، نیاز است که در سیستم پرستاری ایران نیز مدّنظر قرار گیرد.
در برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران، کلّ دوره به صورت حضوری و تماموقت ارائه میشود و بخش پژوهشی آن بهصورت پایاننامه است. درحالیکه در برنامه دانشکده پرستاری دوک دوره به صورت آنلاین و حضوری، همچنین به صورت تماموقت یا پارهوقت ارائه میشود و در قسمت پژوهش واحد پایاننامه وجود ندارد. وجود دورههای پارهوقت و آنلاین از نکات مثبت دانشگاه دوک است. بنابراین برنامه درسی در دانشگاه دوک بسیار انعطافپذیر است. وجود دورههای پارهوقت سبب کاهش غیبت از تحصیل، استفاده از منابع کتابخانهای و بهبود عملکرد تحصیلی خواهد شد و یک راهکار مناسب برای افراد شاغل و متأهّل است (45) . وجود دورههای پارهوقت و آنلاین در ایران نیز درزمینه تحصیلات تکمیلی میتواند سبب پیشرفت شرایط شود.
در مقایسه تطبیقی واحدهای درسی ارشد پرستاری سالمندی در ایران و دانشگاه دوک مشاهده شد که دانشجویان این دوره در دانشگاه دوک ملزم به گذراندن واحد پرستاری مبتنیبر شواهد هستند که این واحد در ایران بهصورت یک کارگاه در طول دوره کارشناسیارشد برگزار میشود؛ چراکه آموزش مبتنیبر شواهد تأثیرات مثبتی بر آموزش دارد (15). یکی از مزیّتهای رشته کارشناسیارشد سالمندی ایران نسبت به دانشگاه دوک، وجود کارگاههای آموزشی نظیر (مهارتهای ارتباطی و کار با سالمندان سالم و ناتوان، سالمندآزاری و راههای پیشگیری از آن در خانواده و جامعه، ارائه خدمات سلامت در بلایا به سالمندان، مدیریت رفاه، هزینههای سلامت و تأمین اجتماعی، آشنایی با اصول، مقرّرات و نحوه راهاندازی و مدیریت مراکز مراقبتی نگهداری از سالمند) است که بعد از بازنگری این دوره، در سرفصلهای رشته قرار گرفت و در بازنگری انجامشده، برخی دروس اختصاصی متناسب با پایاننامه نظیر مراقبت تسکینی، سلامت راه دور، طبّ مکمّل و مراقبت در منزل نیز در سرفصلهای رشته گنجانده شدند. بین دو کشور موردمطالعه، در ارائه درس روش تحقیق شباهت وجود دارد که این امر بر اهمیت پژوهش و ایجاد تفکّر کشف مشکلات در مقطع تحصیلات تکمیلی دلالت دارد (20).
در هر دو دانشگاه در محتوی دروس ارائهشده به آموزش تئوری و بالینی همزمان توجه داشتهاند. واحدهای درسی ارشد پرستاری سالمندی ایران، بیشتر جنبه عمومی دارد و بر جنبههای مختلف مانند مراقبت، آموزش، پژوهش، پیشگیری، مشاوره، تشخیص و مدیریت متمرکزند. درحالیکه در دانشگاه دوک واحدها بهصورت تخصّصی و برحسب علاقه دانشجو و نیازهای جامعه ارائه شده است. تمرکز چندگانه موجب میشود دانشجو در زمان محدود به حیطههای مختلفی ورود کند و در هیچیک از آنها عمیق و متخصّص نشود. در مطالعه صدوقی اصل و همکاران (2017) نیز اشاره شده است که زمان کلّ دوره ارشد سالمندی برای رسیدن به اهداف ازپیشتعیینشده و نیز دستیابی به جنبههای مختلف درنظرگرفتهشده کافی نیست (16). همچنین در ایران، کمبود فضای بالینی جهت یادگیری فراگیران وجود دارد. ولی در دانشگاه دوک، مراکزی ویژه برای گذراندن واحدهای بالینی تخصّصی دانشجویان وجود دارد. علاوهبراین، دانشکده پرستاری دوک، دورههای تکمیلی اختصاصی را برای دانشجویان کارشناسیارشد پرستاری سالمندی با توجه به علاقه و جمعیت موردنظر در نظر گرفته است که علاوهبر صدور گواهینامه، دانشجو را برای نقش اختصاصیتر در سالمندی آماده میکند و موجب بهبود کیفیت مراقبتهای بالینی میشود. به نظر میرسد بین سرفصلهای دروس رشته در ایران و نیازهای جامعه و مسائل بالینی شکاف زیادی وجود دارد. بنابراین برای آموزش پایدارتر و تضمین یادگیری دانشجویان، بهکارگیری واحدهای عملی بیشتر و کارآموزی در عرصه بیشتر موردنیاز است. یکی دیگر از ضعفهای دوره کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران، عدم استقلال در گروههای آموزشی پرستاری سالمندی و تدریس دروس سالمندی توسط اساتید گرایشهای دیگر است. همچنین، پیشنهاد میشود در ایران نیز این دورههای تکمیلی با توجه به علاقه دانشجویان ارائه شود.
مطالعه حاضر بهمنزله زمینهای برای درک وضعیت کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران و مقایسه آن با کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در دانشگاه دوک صورت گرفت. مقایسه برنامه آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در هر دو محیط بیانگر وجود تشابهات زیادی در فلسفه، اهداف کلّی و محتوای دروس و تفاوتهای قابلملاحظهای در تعریف دوره پرستاری سالمندی، شرایط و نحوه پذیرش دانشجو و تعداد واحدهای درسی بود. در اینجا قابلذکر است که برنامه کارشناسیارشد پرستاری سالمندی در ایران نیز با توجه به نیازهای درحالگسترش این رشته و انتظارات فارغالتحصیلان، به تغییراتی در زمینههای مختلف مانند شرایط پذیرش، تعریف واقعی جایگاه و نقش، شیوه آموزش و تربیت دانشجویان نیاز دارد که ابتدا باید بسترهای لازم برای این تغییرات فراهم شود. همچنین تطبیق محتوی درسی با وظایف موردانتظار و شرایط بازار کار نیز ازجمله مسائل مهمّ دیگر است که باید موردتوجه قرار گیرد. از محدودیتهای این مطالعه میتوان به انجام مطالعه تطبیقی برنامه آموزشی کارشناسیارشد پرستاری سالمندی ایران با یک دانشگاه اشاره کرد. همچنین، پیشنهاد میشود که در آینده، مطالعات مقایسهای با دانشگاهها و کشورهای بیشتری صورت گیرند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه توسط کمیته اخلاق دانشگاه علومپزشکی گلستان با کد اخلاق IR.GOUMS.REC.1403.034 تصویب شد.
حمایت مالی
این تحقیق هیچگونه کمک مالی از سازمانهای دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومسازی و طراحی مطالعه: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ جمعآوری، تحلیل و تفسیر دادهها: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ تهیه پیشنویس دستنوشته: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ بازبینی نقّادانه دستنوشته برای محتوای فکری مهم: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ تحلیل آماری: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ حمایت اداری، فنّی یا موادی: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی؛ نظارت بر مطالعه: حمیده منچری، غلامرضا محمودی شن، لیلا جویباری، ملیحه کابوسی
تعارض منافع
پژوهشگران در هیچیک از مراحل تحقیق تضاد منافعی نداشتهاند.
استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند نگارش
نویسندگان اعلام می دارند که در فرآیند نگارش این مقاله از هیچ گونه فناوری های هوش مصنوعی برای تولید محتوا، ایده، تجزیه و تحلیل و سایر موارد استفاده نشده است.
قدردانی
پژوهشگران مراتب قدردانی خود را از اساتید محترم گروه پرستاری که در انجام این مطالعه همکاری کردند، ابراز می
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مطالعات تطبیقی
فهرست منابع
1. Giuffrè D, Giuffrè AM. Mediterranean diet and health in the elderly. AIMS public health. 2023;10(3):568-76. [DOI:10.3934/publichealth.2023040]
2. Tampi RR, Tampi DJ, Elson A. Substance Use Disorders in the Elderly. The Psychiatric clinics of North America 2022;45(4):707-16. [DOI:10.1016/j.psc.2022.07.005]
3. Chen TL, Feng YH, Kao SL, Lu JW, Loh CH. Impact of integrated health care on elderly population: A systematic review of Taiwan's experience. Archives of gerontology and geriatrics. 2022;102:104746. [DOI:10.1016/j.archger.2022.104746]
4. Hashemi H, Asharlous A, Yekta A, Aghamirsalim M, Nabovati P, Sadoughi MM, et al. Astigmatism profile in the elderly population: Tehran Geriatric Eye Study. Japanese journal of ophthalmology 2022;66(5):461-73. [DOI:10.1007/s10384-022-00936-x]
5. statistical information [Internet]. amar.org.ir. 2024. [Link]
6. Heshmati A. Healthy aging as a solution to the 'ticking time bomb': Dealing with aging population in urban China. Sociology International Journal 2018;2(2):94-104. [DOI:10.15406/sij.2018.02.00038]
7. Economic UNDo, Affairs S. World Population Ageing 2023: United Nations; 2024. [Link]
8. Lauzon Clabo LM, Kardong-Edgren S, Randall CE. Special Issue: Contemporary Nursing Education: Innovating the Future. The Journal of nursing education 2023;62(12):659-60. [DOI:10.3928/01484834-20231108-02]
9. Garbrah W, Välimäki T, Palovaara M, Kankkunen P. Nursing curriculums may hinder a career in gerontological nursing: An integrative review. International journal of older people nursing 2017;12(3). [DOI:10.1111/opn.12152]
10. Atakro CA. Gerontological nursing in Ghana: Preferences and perceptions of nursing students. Gerontology & geriatrics education 2022;43(4):482-98. [DOI:10.1080/02701960.2022.2060419]
11. Berman A, Snyder S, Frandsen G. Kozier and Erb's Fundamentals of Nursing: Concepts, Process and Practice: Pearson Education; 2020. [Link]
12. Potter PA, Perry AG, Stockert PA, Hall A, Sharma S. Potter & Perry's Essentials of Nursing Practice, Sae, E Book: Elsevier Health Sciences; 2021. [Link]
13. Tohmola A, Elo S, Mikkonen K, Kyngäs H, Lotvonen S, Saarnio R. Nursing students' competence profiles in gerontological nursing-A cross-sectional study. Nursing open. 2022;9(1):199-209. [DOI:10.1002/nop2.1054]
14. Ghaffari F, Dehghan-Nayeri N, Navabi N, Seylani K. Evaluation of the Master's curriculum for elderly nursing: a qualitative study. Clinical interventions in aging 2016;11:1333-42. [DOI:10.2147/CIA.S109004]
15. Aghaei M, Roshanzadeh M, tajabadi A. Comparison of the Educational System and Curriculum of Masters of Pediatric Nursing in Iran and Toronto, Canada: A Comparative Study. Research in Medical Education 2018;10(4):61-9. [DOI:10.29252/rme.10.4.61]
16. Sadooghiasl A, Navab E, Negarandeh R, Nikbakht Nasrabadi A. A Comparative Study of the Geriatric Nursing Curriculum in Iran and USA. Iranian Journal of Nursing Research. 2017;12(3):52-7.[Persian]
17. Bahramnezhad F, Shahbazi B, Asgari P, Keshmiri F. Comparative Study of the Undergraduate Nursing Curricula Among Nursing Schools of McMaster University of Canada, Hacettepe University of Turkey, and Tehran University of Iran. Strides in Development of Medical Education 2019;16(1). [DOI:10.5812/sdme.67209]
18. Valizadeh L, Zamanzadeh V, Khorrmmi estakhi R, Pourmollamirza A. A comparative study the gerontological nursing MSc curriculum in Iran and University of Pennsylvania in USA. Iranian Journal of Nursing Research 2022;17(3):47-55.[Persian] [DOI:10.22034/IJNR.17.3.47]
19. Houshmand M, Morritt Taub L-F, Sim Ong F, Yaghoobzadeh A. A Comparative Study of Geriatric Nursing Curriculum in Iran and Rory Meyers College of Nursing, United States of America. Strides in Development of Medical Education 2023;20(1):88-95.
20. Sadeghigolafshani M. An in-depth examination of geriatric nursing master's programs: A comparative analysis between Iran and Canada. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences 2024;1(Issue 2):1-8. [DOI:10.32598/JNACS.2402.1010]
21. Dehghannezhad J, Heydarpoor Damanabad Z, Valizadeh, Leila, Roshangar F, DadashZadeh A. A Comparative Study of Emergency Nursing MSc Curriculum in Iran and the USA. Iranian Journal of Medical Education 2019;19(0):54-66. [Link]
22. QS World Ranking.Subject area: topuniversities. [Citeded: 2024 April 15]. [Link]
23. QS World Ranking.Subject area: topuniversities. [Citeded: 2024 April 15]. [Link]
24. QS World Ranking.Subject area: topuniversities. [Citeded: 2024 April 15]. [Link]
25. Best Nursing Schools. Subject area: U.S. News & World Report. [Citeded: 2024 April 12]. [Link]
26. Bereday GZF. Reflections on Comparative Methodology in Education, 1964‐1966. Comparative Education 1967;3(3):169-287. [DOI:10.1080/0305006670030304]
27. Adick C. Bereday and Hilker: origins of the 'four steps of comparison' model. Comparative Education 2018;54(1):35-48. [DOI:10.1080/03050068.2017.1396088]
28. Ministry of Health and Medical Education Deputy Ministry for Medical Education. hcmep.behdasht.gov.ir. 2024. [Link]
29. Academic Programs MSN (Master Science Nursing). 2024. [Link]
30. our history [Internet]. Duke University School Of Nursing. [Link]
31. Master of Science in Nursing (MSN) Admissions Information. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link]
32. Philosophy. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link]
33. Mission Values. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link] [Link]
34. Admissions. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link]
35. Tuition & Fees. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link]
36. Adult Gerontology Nurse Practitioner Primary Care Curriculum Requirements. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link]
37. Adult Gerontology Nurse Practitioner Acute Care Curriculum Requirements. Duke University School Of Nursing. 2024. [Link] [Link]
38. Chen B, Zhu H, Fu H, Han Q, Chen L. A qualitative study on the willingness and influencing factors of master of geriatric nursing specialist postgraduates to volunteer for home respite care for disabled elderly families. BMC nursing 2024;23(1):49. [DOI:10.1186/s12912-024-01710-9]
39. Adib-Hajbaghery M, moradi t. Comparative study of Iran nursing doctoral curriculum and the top three nursing schools in the world. Education Strategies in Medical Sciences. 2023;16(4):389-99. [Link] [Link]
40. Borzou SR, Oshvandi K, Cheraghi F, Moayed MS. Comparative Study of Nursing PhD Education System and Curriculum in Iran and John Hopkins School of Nursing. Education Strategies in Medical Sciences 2016;9(3):194-205. [Link] [Link]
41. Chavez KS, Dwyer AA, Ramelet AS. International practice settings, interventions and outcomes of nurse practitioners in geriatric care: A scoping review. International journal of nursing studies. 2018;78:61-75. [DOI:10.1016/j.ijnurstu.2017.09.010]
42. Azimi H, Momeni M, Rezapour Nasrabad R. Comparative Study of Medical and Surgical Nursing Master's Education Program in Iran and USA. Iranian Journal of Nursing Research. 2021;16(5):80-94.[Persian] [Link]
43. Schwendimann R, Fierz K, Spichiger E, Marcus B, De Geest S. A master of nursing science curriculum revision for the 21st century - a progress report. BMC medical education. 2019;19(1):135. [DOI:10.1186/s12909-019-1588-9]
44. Borzu R, Safari M, Khodavisi M, Torkaman B. The Viewpoints of Nurses towards Applicability of Nursing Curriculum in Hospitals Affiliated to Hamedan University of Medical Sciences. Iranian Journal of Medical Education 2008;8(2):205-211.[Persian] [Link]
45. Rostad HM, Grov EK, Moen A. Considerations for design of an e-learning program augmenting advanced geriatric nurse practitioner's clinical skills training. Studies in health technology and informatics 2014;201:285-9. [PMID: 24943556]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
