[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 10، شماره 2 - ( تابستان 1397 ) ::
جلد 10 شماره 2 صفحات 1-7 برگشت به فهرست نسخه ها
میزان اجرای طرح درس واحدهای اختصاصی رشته‌های کارشناسی پرستاری و مامایی
اکرم شاهرخی ، سونیا اویسی ، فاطمه نظری شادکام*
کارشناس ارشد آموزش پزشکی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، ایران ، F_nazarish@yahoo.com
واژه‌های کلیدی: طرح درس، تطابق، پرستاری، مامایی، ارزیابی برنامه
متن کامل [PDF 458 kb]   (126 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (373 مشاهده)
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
متن کامل:   (73 مشاهده)
مقدمه
آن­چه نظام‌های آموزشی را از هم متمایز می‌سازند، سطح عملکرد درون مجموعه آموزشی به‌ویژه در زمینه اجرای با کیفیت برنامه‌های آموزشی است (1). طراحی آموزشی از عمده‌ترین گام‌های فعالیت در برنامه‌ریزی درسی و تدریس است که لازم است اساتید وقت زیادی را برای تدوین طرح درس و اجزاء آن (طرح درس هر جلسه آموزشی) اختصاص دهند (2).
تمام متخصصان نظام آموزشی و برنامه‌ریزی درسی بر این باورند که بهبود فرایند تدریس و یاددهی - یادگیری، مستلزم بهره‌گیری از روش‌ها و فنون تدریس به‌ویژه تدوین طرح درس است زیرا طرح درس به‌عنوان زیربنای اصلی ساختار برنامه‌ریزی درسی موجب تعامل پویا بین استاد و دانشجو شده و در واقع یکی از راه‌های انکارناپذیر ارتقای کیفیت آموزش به شمار می‌رود (6،7). تدوین طرح درس از فعالیت‌های اساسی قبل از تدریس برای هر مدرس است زیرا هدف‌های مبهم را روشن ساخته و "چه می‌خواهیم" و "چگونه آموزش دادن" را برای استاد، و"چگونه یادگرفتن" را برای دانشجو روشن می‌کند؛ ضمن این­که با کاهش عوامل بازدارنده، استفاده بهینه از زمان کلاس را فراهم می‌آورد و درنهایت کارآیی و اثربخشی آموزش را افزایش می‌دهد (8)‌.
در سال‌های اخیر ضرورت تدوین طرح درس در گروه‌های آموزشی رشته‌های علوم پزشکی به‌صورت فراگیر مطرح ‌شده است (10). در یک طرح درس مناسب، بایست حداقل عناصر و سازه‌هایی مانند موضوع درس، رئوس مطالب، هدف اصلی و اهداف رفتاری، رفتار ورودی فراگیران، ارزشیابی تشخیصی، فعالیت‌های آموزشی، روش تدریس، وسایل آموزشی موردنیاز، شیوه ارزیابی پایان دوره و فعالیت‌های تکمیلی بیرون از کلاس موردتوجه قرار گیرد، اما بر اساس بررسی یک‌صد طرح درس از 24 دانشکده پرستاری و مامایی در سطح کشور، نتایج نشان داد که کیفیت اکثریت طرح درس‌ها (83 درصد) در سطح متوسط و صرفاً 13 درصد کیفیت مطلوب داشتند (11). وجود طرح درس دیدگاه فراگیران را نسبت به کیفیت آموزش بهبود می‌بخشد، زیرا فعالیت‌های معلم و فراگیر را هدفمند می‌سازد و با تسهیل فرایند آموزش و افزایش یادگیری می‌تواند ابزاری برای خود یادگیری در اختیار دانشجو قرار دهد (12). در مطالعه صابریان و همکاران 88 درصد اساتید دانشگاه علوم پزشکی سمنان با تدوین طرح درس قبل از شروع دوره آموزشی موافق بودند. لیکن 1/49 درصد از آنان مخالف ارائه طرح درس در ابتدای دوره آموزشی به دانشجویان بودند (7). مطالعه کامران و شرقی (1390) حاکی از آن بود که در دانشگاه علوم پزشکی اردبیل اساتید مورد بررسی نگرش مثبتی به تدوین طرح درس داشتند اما آگاهی آنان در این زمینه مطلوب نبوده و در میان دانشکده‌های مورد بررسی، اساتید دانشکده پرستاری و مامایی بالاترین نمره میانگین در حوزه نگرش و رتبه دوم را در میزان آگاهی از طراحی درس داشتند (9).
 تعامل پویای حاصل از تدوین و ارائه طرح درس بین استاد و دانشجو موجب می‌شود دانشجویان در اجرای برنامه درسی احساس مسئولیت نمایند. لذا به فرایند اجرای تدریس توجه بیشتری معطوف نموده و با احتمال بالاتری در اجرای برنامه درسی ایفای نقش می‌نمایند (2). در بسیاری از دانشگاه‌های علوم پزشکی سطح کشور، طرح درس به میزان کافی توسط اساتید تدوین نمی‌شود و در مواردی هم که تدوین گردیده یا به دانشجویان ارائه نشده و یا به مرحله اجرا در نمی‌آید (8). در دانشگاه علوم پزشکی قزوین طراحی درس در آغاز هر نیم­سال انجام‌ شده و برای دستیابی کامل دانشجویان، طرح درس‌ها در صفحه وب دانشکده‌ها بارگذاری می‌شود ولی ‌هم‌اکنون در خصوص میزان اجرای آن اطلاعاتی در دسترس نیست، لذا این مطالعه با هدف بررسی میزان اجرا و تطابق طرح درس اجراشده با طرح دروس اختصاصی ارائه ‌شده برای دوره­های کارشناسی پرستاری و مامایی در آغاز نیمسال دوم سال 1394 در دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی قزوین طراحی و اجرا شد.
روش ­ها 
در این مطالعه توصیفی - مقطعی، طرح درس کلیه دروس اختصاصی ارائه‌ شده در گروه پرستاری (10 درس) و مامایی (6 درس) در نیمسال دوم سال تحصیلی 94 مورد بررسی قرار گرفت. دروس تخصصی در گروه پرستاری شامل بررسی وضعیت سلامت، پرستاری اورژانس در بحران‌ها و حوادث غیرمترقبه، پرستاری مراقبت ویژه، پرستاری بیماری‌های کودکان، پرستاری بهداشت روان، پرستاری بهداشت محیط، زبان تخصصی، پرستاری بهداشت مادران و نوزادان، مفاهیم پرستاری، اصول مدیریت خدمات پرستاری، پرستاری سلامت جامعه؛ و در گروه مامایی شامل بارداری و زایمان (1)، بارداری و زایمان (3)، اصول خدمات بهداشتی جامعه، سیستم‌های اطلاع‌رسانی پزشکی، فیزیوپاتولوژی (1) و فیزیوپاتولوژی (3) مورد بررسی قرار گرفتند. پیش از شروع نیم­سال، تمام طرح‌های دروس اختصاصی رسیده به دفتر توسعه آموزش دانشکده در صفحه وب دانشکده بارگذاری شد. سپس طی دو هفته پایانی نیم­سال، طرح درس‌ها به‌صورت لوح فشرده در اختیار دانشجویانی که این درس‌های اختصاصی را اخذ کرده و مایل به مشارکت در مطالعه بودند، قرار گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها علاوه بر پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک دانشجویان شامل رشته تحصیلی، نام درس، گروه آموزشی، فهرست وارسی حاوی 8 گویه بود که بر اساس محتوای لازم طرح درس در مرکز مطالعات و توسعه آموزش دانشگاه علوم پزشکی قزوین تهیه ‌شده بود و به‌منظور بررسی روایی صوری و محتوایی در اختیار 10 نفر از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه و دانشکده قرار گرفت و اصلاحات لازم اعمال شد. این فهرست وارسی از دانشجویان می‌خواست میزان اجرای طرح درس‌ها در طول نیم­سال را با استفاده از مقیاس لیکرت پنج ‌درجه‌ای به‌صورت تطابق کامل (100 -90 درصد محتوا ارائه ‌شده)، تطابق زیاد (89- 60 درصد محتوا ارائه‌شده)، تطابق متوسط (59 -40 درصد محتوا ارائه‌شده)، تطابق کم (39 -20 درصد محتوا ارائه‌شده)، بدون تطابق (کمتر از 20 درصد محتوا ارائه ‌شده) مشخص نمایند؛ به ترتیب برای میزان تطابق از کامل تا بدون تطابق نمره 5-1 در نظر گرفته ‌شد و بر این اساس دامنه نمره تطابق با حداقل 8 تا حداکثر 40 به دست ‌آمد. داده‌های به‌دست‌آمده با نرم‌افزار آماری SPSS.Ver.16 تجزیه‌ و تحلیل شدند. برای بررسی رابطه میزان تطابق طرح دروس‌ رشته‌های پرستاری و مامایی با برنامه اجراشده و ویژگی‌های دموگرافیک از آزمون‌های من ویتنی، مجذور کای و ضریب همبستگی اسپیرمن با در نظر گرفتن سطح معنی‌داری 05/0بهره‌برداری شد.
یافته­ ها
در مجموع 149 دانشجو فهرست وارسی را در پایان نیم­سال برای 16 درس اختصاصی رشته‌های پرستاری و مامایی تکمیل نمودند. در کل 8/69 درصد از طرح درس‌ها مربوط به رشته پرستاری و 2/30 درصد مربوط به رشته مامایی بود (جدول 1).


در مجموع ارزشیابی در مورد نحوه اجرای طرح درس 13 تن از اساتید دانشکده پرستاری و مامایی انجام شد که 8 تن از گروه پرستاری (54/61 درصد) و 5 تن از گروه مامایی (46/38 درصد) بودند. میانگین و انحراف معیار میزان تطابق طرح درس اجرا شده با طرح درس ارائه شده در گروه پرستاری  9/4 ±28/12 و در گروه مامایی 1/4 ±15 بود (001/0P<). به منظور ارزیابی نرمال بودن داده‌ها از آزمون کولموگروف اسمیرنف استفاده که نتایج نشان داد که داده‌ها نرمال نبوده، لذا برای مقایسه نمره کل تطبیق در دو گروه پرستاری و مامایی از آزمون معادل ناپارامتری (t مستقل) و آزمون من ویتنی استفاده شد. داده‌ها نشان داد میانگین نمره تطابق طرح درس اجراشده با طرح درس اعلام‌شده از نظر آماری اختلاف معنی‌داری وجود دارد (005/0P<) (جدول 2).


مقدار آماره کای دو مربوط به جدول تفاوقی 2×3 است. بنابراین کای دو مورد نظر مربوط به نمرات 8 تا مقایر 30<  است. جهت واضح بودن نتایج مقدار ضریب همبستگی و معنی­داری این ضریب جداگانه ارائه شدهاست (22/0=r، 006/0=P).
همچنین نتایج نشان داد که بیشترین موارد تطابق طرح درس­ها، محتوی طرح درس (2/79 درصد)، تکالیف خواسته شده از دانشجویان (4/62) و روش آموزشی (7/59) بود (جدول 3).


نتایج آزمون مجذور کای دو نشان داد بین دو گروه آموزشی پرستاری و مامایی در میزان تطابق اجرای طرح درس در معیار محتوای درسی ارائه‌شده، استفاده از وسایل کمک ‌آموزشی، نحوه تعامل استاد با دانشجو، تکالیف درخواستی از دانشجو و روش‌های ارزشیابی دانشجو با طرح درس اعلام‌شده در آغاز نیم­سال، تفاوت معنی‌دار وجود دارد؛ بدین‌صورت که میزان تطابق در گروه مامایی بیشتر بود؛ ولی در بقیه موارد تفاوت معنی‌داری بین دو گروه آموزشی مشاهده نشد (جدول 4). 
 
 
بحث و نتیجه ­گیری
این مطالعه در کل نشان داد که اجرای طرح دروس تخصصی ارائه‌ شده در نیم­سال دوم سال تحصیلی 95-94 در دانشکده پرستاری و مامایی قزوین با طرح درس‌های اعلام‌ شده در صفحه وب دانشکده توسط اساتید، تطابق کامل و زیاد داشته که خود می‌تواند نقطه قوتی در عملکرد گروه‌های آموزشی مذکور محسوب شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که عدم استفاده از طرح درس و ناتوانی در تدوین طرح درس ناشی از آگاهی ناکافی و نگرش نامناسب به تدوین طرح درس است. مطالعه کامران و شرقی (1390) بر روی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل نشان داد که میزان آگاهی اعضای هیئت‌علمی بیشتر در سطح متوسط و پایین قرار داشته ولی نگرشی مثبت و خوب نسبت به تهیه و ارائه طرح درس وجود دارد که در دانشگاه اردبیل، اساتید دانشکده پرستاری و مامایی بالاترین نمره میانگین نگرش را نشان دادند؛ بدیهی است وجود نگرش مثبت به یک امر در اجرای بهینه آن مؤثر خواهد بود (9). دلگشایی و همکاران (1391) در مطالعه خود بیان داشتند که در بسیاری از دانشگاه‌های علوم پزشکی سطح کشور، طرح درس به میزان کافی توسط اساتید تدوین نگردیده و در مواردی هم که تدوین شده یا به دانشجویان ارائه نشده و یا به مرحله اجرا در نمی‌آید (8). همچنین مطالعه اکبری و همکاران (1392) درباره تطابق آموزش نظری دروس تخصصی با طرح درس ارائه ‌شده از نظر دانشجویان دانشکده دندانپزشکی دانشگاه مشهد نیز نشان داد که همه گروه‌های آموزشی طرح درس ارائه نمی‌دهند اما در گروه‌های آموزشی که طرح درس ارائه داده بودند، لیکن دروس ارائه ‌شده به‌طور کامل منطبق بر طراحی انجام ‌شده نبوده‌اند (2). صابریان و همکاران (1382) در مطالعه خود گزارش کردند که 4/60 درصد از اعضای هیئت‌علمی مورد مطالعه، تمام جلسات درس خود را بر اساس طرح درس تدوین ‌شده برگزار می‌کردند و این کار را در ارتقاء کیفی تدریس خود مؤثر می‌دانستند، ولی 1/49 درصد اساتید معتقد بودند نبایست طرح درس در ابتدای دوره آموزشی در اختیار دانشجویان قرار گیرد و با این کار مخالف بودند؛ البته 88 درصد اساتید در مطالعه مذکور با تدوین طرح درس قبل از شروع دوره آموزشی موافق‌ بودند ولی حجم کار زیاد را مانع تهیه و تدوین طرح درس می‌دانستند (7).
نتایج مطالعه حاضر نشان داد که کلیه اجزاء ضروری طرح درس شامل محتوای درس، روش تدریس، استفاده از وسایل کمک ‌آموزشی، نحوه تعامل استاد - دانشجو، تکالیف دانشجو، روش ارزشیابی، زمان آغاز و پایان درس، منابع اصلی و کمکی، و همچنین قوانین حضور در کلاس به هم­راه جزئیات تقویم جلسات ارائه ‌شده بود، علی‌الاصول در یک طرح درس تدوین‌شده مناسب، بایست حداقل عناصر و سازه‌هایی مانند موضوع درس، رئوس مطالب، هدف کلی و اهداف رفتاری، رفتار ورودی فراگیران، ارزشیابی تشخیصی، فعالیت‌های آموزشی، روش تدریس، وسایل آموزشی مورد نیاز، شیوه ارزیابی پایان دوره و فعالیت تکمیلی بیرون از کلاس مورد توجه قرارگیرد (11).
در مطالعه حاضر میزان تطابق برنامه درسی اجرا شده از نقطه‌نظر محتوای درس، استفاده از وسایل کمک‌آموزشی، نحوه تعامل استاد با دانشجو، تکالیف و روش‌های ارزشیابی دانشجو، در گروه مامایی به‌طور معنی‌داری بالاتر از گروه پرستاری بود، درحالی‌که نتایج یک‌صد طرح درس از 24 دانشکده پرستاری و مامایی در سطح کشور توسط حاج باقری و همکاران (2013) نشان داد که کیفیت اکثریت (83 درصد) طرح درس‌ها در هر دو رشته در سطح متوسط بوده و فقط 13 درصد کیفیت مطلوب داشتند، بیشترین مؤلفه‌ای که در طرح درس‌ها مورد توجه قرار گرفته بود به ترتیب تعیین محتوای درس، اهداف جزئی و تعیین منابع بوده و کم­ترین آن‌ها به ترتیب شامل تعیین روش تدریس، تعامل استاد-دانشجو، وسایل کمک ‌آموزشی و نحوه استفاده از آن‌ها و همچنین اهداف رفتاری بوده است (11). مطالعه نوابی (1389) در بابل نشان داد که اکثر دانشجویان استفاده صحیح و مناسب از وسایل کمک ‌آموزشی را به‌عنوان ملاک مهم یک استاد توانمند  می‌دانند (14). در مطالعه نیک­بخش و همکاران (1389) نیز اکثریت اعضاء هیئت‌ علمی طرح درس خود را به‌صورت مکتوب به دانشجویان ارائه نمی‌دادند و برای ارزیابی دانشجو از آزمون‌های تکوینی استفاده نمی‌کردند (15).
در کل با توجه به برنامه تحول و نوآوری در آموزش که به‌منظور ارتقاء کیفیت آموزش پزشکی طراحی و به مرحله اجرا درآمده، به نظر می‌رسد برای دستیابی به هدف به‌کارگیری و اجرای مطلوب طرح درس‌ها راه بسیاری در پیش است و لازم است دانشکده‌ها و دانشگاه‌های علوم پزشکی در این زمینه اهتمام کافی مبذول دارند. با توجه به اینکه این مطالعه به‌صورت مقطعی فقط در یک نیم­سال تحصیلی انجام ‌شده دارای محدودیت‌هایی بوده که ازجمله آن‌ها می‌توان به انجام مطالعه صرفاً در سطح دانشجویان مقطع کارشناسی اشاره کرد. در ضمن با عنایت به این­که تکمیل چک‌ فهرست‌ها در دو هفته پایانی نیمسال تحصیلی انجام شد احتمال فراموشی و کاهش یادآوری جزئیات برنامه درسی اجراشده طی هفته‌های نخست نیم­سال، نیز می‌تواند مطرح شود. لذا پیشنهاد می­گردد برای ارزیابی دقیق‌تر میزان تطابق طرح درس‌های طراحی‌شده با موارد اجراشده، مطالعاتی انجام شود که طی آن مشارکت دانشجویان مقاطع مختلف دست‌کم در یک دوره تحصیلی مشخص (از سال نخست تا سال آخر) اجرا شود. ضمن این­که بررسی نه ‌فقط برای دروس تخصصی که برای تمامی دروس ازجمله دروس عمومی و پایه نیز انجام شود.
قدردانی
بدین‌وسیله از کارشناسان محترم اداره آموزش دانشکده پرستاری و مامایی قزوین سرکار خانم‌ها معصومه کشاورز، سکینه شیخی آتانی و زهره دربهانی که در گردآوری داده‌ها همکاری نمودند سپاسگزاری می‌شود. از دانشجویان عزیز کارشناسی دانشکده پرستاری و مامایی قزوین که در مطالعه مشارکت داشتند و همچنین مرکز مطالعات و توسعه آموزش دانشگاه به جهت حمایت مالی طرح قدردانی می‌گردد.


 
فهرست منابع
1. Wong G, Greenhalgh T, Westhorp G, Pawson R. Realist methods in medical education research: what are they and what can they contribute? Med Educ 2012; 46 (1): 89–96. [DOI:10.1111/j.1365-2923.2011.04045.x]
2. Akbari M, Shafiei S, Nodehi D, OmidKoda M.[ Assessment of educational coordination of 9th semester lessons of dental university with presented lesson plans (2009-2010)]. Horizons Med Educ Dev 2013; 3 (1): 33–5. [Persian]
3. Benander R. Experiential learning in the scholarship of teaching and learning. Scholarsh Teach Learn 2012; 9 (2): 36–41.
4. Buabeng-Andoh C. Factors influencing teachers ' adoption and integration of information and communication technology into teaching: A review of the literature. Int J Educ Dev Using Inf Commun Technol 2012; 8 (1): 136–55.
5. Schunk D, Meece J, Pintrich P. Motivation in education: Theory, research, and applications. 4th Ed. Pearson; 2014.
6. Niazazari K. [The Study of Effective Factors on Professors' Tendency to Arrange Lesson Plan in Teaching: Based on Mazandaran University of Medical Sciences]. Res Curric Plan 2014; 2 (15): 80–91. [Persian]
7. Saberian M, Haji Aghajani S, Ghorbani R MM. [Instructors' point of view about lesson planning, Semnan Medical University]. JBUMS 2003; 5 (5): 33–6. [Persian]
8. Delgoshaei B, Sadeghifar J, Raadabadi M, Peyman H MA. [Content Analysis of the Lesson Plans Developed by Faculty of Ilam University of Medical Sciences in 2009]. Iran J Med Educ 2012; 12 (1): 1–9. [Persian]
9. Kamran A SA. [Knowledge and Attitude of Academic Staffs of Ardabil University of Medical Sciences on Lesson Planning]. jhealth 2011; 2 (1): 31–9. [Persian]
10. Sobhaninejad M, Shahhossini N, Kodabandeloo E. [Factors Affecting the Success of Students in Yazd Province in Ranking First Ranking in Universities of the country between 2005 and 2009]. Educ Plan Stud 2014; 2 (3): 199–234. [Persian]
11. Adibhajbagheri M, Mossavi M, Lotfi M, Aminoroaei E. [Evaluation of the quality of the lesson plan of the faculty members of selected nursing and midwifery faculties in Iran]. Dev Educ Jundishapur 2013; 4 (1): 25–33. [Persian]
12. Mansorian H. [Evaluation of faculty curriculum Yazd University of Medical Sciences in 1381. Iran J Med Educ 2003; 2 (3). [Persian]
13. Omidi R, Ghobadi K, Ghahramani F. [Comparative study of the implementation of the lesson plan by professors in Shiraz and Shiraz University of Medical Sciences]. J Ilam Univ Med Sci 2013; 21 (4): 107–13. [Persian]
14. Navabi N, Jahanian A, Hajiahmadi M, Parvaneh M. [Indicators of an Optimal Master from the Perspective of Students of Babol University of Medical Sciences]. Journal Babol Univ Med Sci 2010; 12: 7–13. [Persian]
15. Nikbakhsh N, Amri, P, Mohammadi Kenari H RF. [Evaluation of Lesson Plans of Faculty Members of Medical and Dental Schools of Babol University of Medical Sciences]. JBUMS 2010; 12 (5): 14–8. [Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA code


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Shahrokhi A, Oveisi S, Nazari-Shadekam F. Implementation of Lesson Plans of Specific Courses of Nursing and Midwifery . rme. 2018; 10 (2) :1-7
URL: http://rme.gums.ac.ir/article-1-570-fa.html

شاهرخی اکرم، اویسی سونیا، نظری شادکام فاطمه. میزان اجرای طرح درس واحدهای اختصاصی رشته‌های کارشناسی پرستاری و مامایی . پژوهش در آموزش علوم پزشكي. 1397; 10 (2) :1-7

URL: http://rme.gums.ac.ir/article-1-570-fa.html



دوره 10، شماره 2 - ( تابستان 1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها
پژوهش در آموزش علوم پزشکی Research in Medical Education